Rahim ve Vajina Sarkması Hastalığı

Rahim ve Vajina Sarkması Nedir?

Rahim ve vajina sarkması (pelvik organ prolapsusu), kadınlarda pelvik tabanı destekleyen kas, bağ dokusu ve fasyanın zayıflaması sonucu rahim, mesane, bağırsak veya vajina duvarının normal anatomik pozisyonundan aşağıya doğru yer değiştirmesidir. Bu durum, organların vajina kanalına veya vajina dışına doğru sarkmalarına neden olur. Sarkma dereceleri hafiften ağıra kadar değişkenlik gösterir ve kadınların yaşam kalitesini önemli ölçüde etkileyebilir.

Pelvik organ prolapsusu farklı tiplerde görülebilir: sistosel (mesane sarkması), rektosel (rektum sarkması), enterosel (ince bağırsak sarkması) ve uterin prolapsus (rahim sarkması). Bu durumlar tek başına veya birlikte ortaya çıkabilir.

Belirtileri

Rahim ve vajina sarkmasının belirtileri sarkmanın derecesine göre değişir. Hafif sarkmalar hiçbir belirti vermezken, ileri dereceli sarkmalar günlük yaşamı ciddi şekilde etkileyebilir:

• Vajinada veya pelvik bölgede ağırlık, dolgunluk veya basınç hissi
• Vajinadan dışarı çıkan bir kitle veya şişlik hissi (özellikle uzun süre ayakta durma veya öksürme ile artar)
• Alt sırt veya pelvik bölgede ağrı
• İdrar kaçırma, sık idrara çıkma veya mesaneyi tam boşaltamama hissi
• Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları
• Cinsel ilişki sırasında rahatsızlık veya ağrı
• Kabızlık veya bağırsak boşaltımında zorluk
• Vajinal kanama veya akıntı artışı
• Belirtilerin gün içinde, özellikle akşam saatlerinde artması

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Pelvik taban kaslarının ve bağ dokusunun zayıflaması rahim ve vajina sarkmasının temel nedenidir. Bu zayıflamaya yol açan birçok risk faktörü bulunmaktadır:

Doğum: Vajinal doğum, özellikle çok sayıda doğum, büyük bebek doğurma veya uzun süreli travaylı doğumlar pelvik taban kaslarında hasar ve gerilmeye neden olabilir. Bu, sarkma için en önemli risk faktörüdür.

Yaşlanma: Menopoz sonrası östrojen hormon seviyelerindeki düşüş, pelvik destek dokularının zayıflamasına katkıda bulunur.

Kronik karın içi basınç artışı: Kronik öksürük, kronik kabızlık, obezite veya ağır kaldırma pelvik organlara sürekli aşağı yönlü baskı oluşturur.

Genetik faktörler: Bağ dokusu bozuklukları veya ailesel yatkınlık riski artırabilir.

Geçirilmiş pelvik cerrahiler: Histerektomi gibi ameliyatlar pelvik destek yapılarını etkileyebilir.

Diğer faktörler: Sigara içimi, kronik akciğer hastalıkları ve bazı nörolojik durumlar da risk faktörleri arasındadır.

Tanı Yöntemleri

Rahim ve vajina sarkmasının tanısı genellikle Kadın Hastalıkları ve Doğum uzmanı tarafından yapılan fizik muayene ile konulur:

Öykü alma: Doktor, hastanın şikayetlerini, doğum sayısını, geçirilmiş ameliyatları ve risk faktörlerini detaylı olarak değerlendirir.

Pelvik muayene: Hasta hem sırtüstü hem de ayakta durarak muayene edilir. Doktor, vajina duvarlarını ve organların pozisyonunu değerlendirmek için spekulum kullanır. Hastadan öksürmesi veya ıkınması istenebilir.

Derecelendirme: Sarkma derecesi genellikle 0-4 arasında derecelendirilir (Evre 0: sarkma yok, Evre 4: tam sarkma).

İdrar testleri: İdrar kaçırma varsa ürodinamik testler yapılabilir.

Görüntüleme: Bazı durumlarda pelvik ultrasonografi, MR görüntüleme veya defekografi gibi özel görüntüleme yöntemleri gerekebilir.

Kesin tanı ve uygun tedavi planı için mutlaka bir Kadın Hastalıkları ve Doğum uzmanına başvurulmalıdır.

Tedavi Seçenekleri

Tedavi seçimi sarkmanın derecesine, belirtilerin şiddetine, hastanın yaşına, gelecekteki doğum planlarına ve genel sağlık durumuna göre bireyselleştirilir:

Konservatif tedaviler:

• Pelvik taban egzersizleri (Kegel egzersizleri): Hafif sarkmalar için ve ameliyat sonrası destekleyici olarak önerilir. Düzenli yapıldığında pelvik taban kaslarını güçlendirir.
• Yaşam tarzı değişiklikleri: Kilo verme, kabızlığın tedavisi, ağır kaldırmaktan kaçınma, sigara bırakma gibi önlemler.
• Pessarler: Vajinaya yerleştirilen silikon veya plastik cihazlardır. Organları destekleyerek belirtileri azaltır. Ameliyat yapılamayan veya ameliyatı ertelemek isteyen hastalar için uygun olabilir.
• Östrojen tedavisi: Menopoz sonrası kadınlarda lokal östrojen kremleri vajinal dokuları güçlendirebilir.

Cerrahi tedaviler:

Belirtilerin ciddi olduğu ve konservatif tedavilerin yetersiz kaldığı durumlarda cerrahi seçenekler değerlendirilir:

• Onarım ameliyatları: Zayıflamış dokuların onarılması ve güçlendirilmesi. Vajinal veya abdominal yoldan yapılabilir.
• Mesh kullanımı: Bazı durumlarda sentetik veya biyolojik materyaller kullanılarak destek sağlanabilir.
• Histerektomi: Rahim sarkması durumunda rahimin çıkarılması gerekebilir.
• Kolpokleizis: Cinsel aktivite planlamayan yaşlı hastalar için vajina duvarlarının kapatılması seçeneği.

Tedavi kararı mutlaka bir Kadın Hastalıkları ve Doğum uzmanı ile birlikte verilmelidir.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Aşağıdaki durumlarda bir Kadın Hastalıkları ve Doğum uzmanına başvurulması önerilir:

• Vajinada şişlik veya dışarı çıkan bir kitle hissi
• Pelvik bölgede sürekli ağırlık veya basınç hissi
• İdrar kaçırma veya mesane boşaltımında zorluk
• Bağırsak hareketlerinde değişiklik veya kabızlık
• Cinsel ilişki sırasında rahatsızlık
• Sırt veya pelvik ağrı
• Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları

Erken tanı ve tedavi, durumun ilerlemesini önleyebilir ve yaşam kalitesini önemli ölçüde iyileştirebilir. Belirtiler hafif bile olsa değerlendirme için doktora başvurmak önemlidir.

Korunma Yolları

Rahim ve vajina sarkmasını tamamen önlemek her zaman mümkün olmasa da, risk faktörlerini azaltmak için bazı önlemler alınabilir:

• Pelvik taban egzersizleri: Düzenli Kegel egzersizleri, özellikle hamilelik ve doğum sonrası dönemde pelvik kasları güçlendirir.
• Sağlıklı kilo: İdeal kiloda kalmak pelvik organlara binen yükü azaltır.
• Kabızlıktan korunma: Lifli beslenme, bol sıvı tüketimi ve düzenli egzersiz bağırsak sağlığını destekler.
• Doğru kaldırma teknikleri: Ağır yük kaldırırken bacak kaslarını kullanmak, karın kaslarına aşırı yük bindirmekten kaçınmak önemlidir.
• Sigara bırakma: Sigara kronik öksürüğe neden olur ve bağ dokusunu zayıflatır.
• Kronik öksürüğün tedavisi: Astım, bronşit gibi durumların uygun şekilde tedavi edilmesi gerekir.
• Doğum sonrası bakım: Doğum sonrası pelvik taban rehabilitasyonu ve uygun iyileşme süresi tanınması önemlidir.

Düzenli jinekolojik kontroller ve risk faktörlerinin yönetimi, pelvik organ sarkması riskini azaltmaya yardımcı olabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Rahim sarkması kendi kendine düzelir mi?

Rahim sarkması genellikle kendi kendine düzelmez ve zamanla ilerleyebilir. Hafif derecedeki sarkmalar pelvik taban egzersizleri ve yaşam tarzı değişiklikleri ile stabil tutulabilir veya belirtiler azaltılabilir. Ancak sarkma bir kez oluştuktan sonra zayıflamış destek yapıları kendiliğinden güçlenmez. Erken dönemde tespit edilip uygun önlemler alındığında ilerlemesi yavaşlatılabilir. Orta ve ileri dereceli sarkmalar genellikle medikal veya cerrahi tedavi gerektirir. Bu nedenle belirtiler fark edildiğinde bir Kadın Hastalıkları ve Doğum uzmanına başvurmak, durumun değerlendirilmesi ve uygun tedavi planının belirlenmesi açısından önemlidir. Erken müdahale daha iyi sonuçlar sağlar.

Sezaryen doğum yapan kadınlarda da sarkma olur mu?

Evet, sezaryen doğum yapan kadınlarda da rahim ve vajina sarkması görülebilir, ancak risk vajinal doğuma göre daha düşüktür. Hamilelik sürecinin kendisi, doğum şeklinden bağımsız olarak pelvik taban üzerinde etkilidir. Hamilelik boyunca artan ağırlık ve hormonal değişiklikler pelvik destek yapılarını zayıflatabilir. Çok sayıda hamilelik geçirmiş olmak, ileri yaş, obezite, genetik yatkınlık ve kronik karın içi basınç artışı gibi diğer risk faktörleri de sezaryen doğum yapan kadınlarda sarkma riskini artırabilir. Ayrıca, tam dilatasyona ulaştıktan sonra acil sezaryene alınan kadınlarda pelvik taban zaten gerilmiş olabilir. Bu nedenle doğum şekli tek başına belirleyici değildir ve tüm kadınların pelvik sağlıklarına dikkat etmeleri önemlidir.

Pelvik taban egzersizleri (Kegel) nasıl yapılır?

Pelvik taban egzersizleri, pelvik kasları güçlendirmek için etkili bir yöntemdir. Doğru kasları bulmak için idrar yaparken akışı durdurmaya çalışın - kullandığınız kaslar pelvik taban kaslarıdır (ancak bunu düzenli olarak yapmayın). Egzersiz yaparken: Pelvik taban kaslarınızı sıkın, sanki idrar akışını durduruyor veya gaz tutuyormuş gibi. Üst kasları (karın, kalça, bacak) gevşek tutun. Kasılmayı 3-5 saniye tutun, sonra gevşeyin. 10 tekrar yapın ve günde 3 kez tekrarlayın. Zamanla kasılma süresini 10 saniyeye kadar artırabilirsiniz. Egzersizler otururken, ayaktayken veya yatarken yapılabilir. Düzenlilik çok önemlidir ve sonuçlar genellikle 3-6 ay içinde görülür. Doğru tekniği öğrenmek için bir fizyoterapistten veya Kadın Hastalıkları ve Doğum uzmanından yardım alabilirsiniz.

Sarkma ameliyatı sonrası normal yaşama ne zaman dönülebilir?

Ameliyat sonrası iyileşme süreci yapılan ameliyatın tipine, hastanın genel sağlık durumuna ve yaşına göre değişir. Genellikle hastanede kalış süresi 1-3 gün arasındadır. İlk 2-4 hafta dinlenme ve hafif aktiviteler önerilir. Ağır kaldırma, yorucu egzersizler ve cinsel aktiviteden genellikle 6-8 hafta kaçınılması gerekir. Çoğu hasta 4-6 hafta içinde normal günlük aktivitelerine dönebilir, ancak tam iyileşme 3-6 ay sürebilir. İşe dönüş işin fiziksel gereksinimlerine bağlıdır; masa başı işlerde 2-4 hafta, fiziksel işlerde 6-8 hafta gerekebilir. Doktorunuz size özel iyileşme planı ve kısıtlamalar hakkında detaylı bilgi verecektir. Kontrol muayeneleri düzenli olarak yapılmalı ve herhangi bir komplikasyon belirtisi görülürse hemen doktora başvurulmalıdır.

Sarkma tedavisi için kullanılan pessar nedir ve nasıl kullanılır?

Pessar, vajinaya yerleştirilen ve sarkmış organları destekleyen tıbbi bir cihazdır. Silikon veya plastikten yapılır ve farklı şekil ve boyutlarda bulunur. Doktor, hastaya en uygun pessar tipini ve boyutunu belirler. Pessar genellikle hasta tarafından takılıp çıkarılabilir veya doktor tarafından yerleştirilebilir ve periyodik kontrollerde değiştirilebilir. Kullanım şekli pessarın tipine göre değişir; bazıları günlük çıkarılıp temizlenirken, bazıları haftalarca yerinde kalabilir. Düzenli temizlik ve vajinal enfeksiyonların önlenmesi için hijyen önemlidir. Pessar kullanırken vajinal akıntı, koku, kanama veya rahatsızlık olursa doktora başvurulmalıdır. Pessar, ameliyat yapılamayan veya ameliyatı ertelemek isteyen hastalar için iyi bir seçenektir. Düzenli kontroller ve lokal östrojen kullanımı pessarın etkinliğini artırabilir.