Deliryum ( Zihinsel yeteneklerde Uyumsuzluk) Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi

Deliryum ( Zihinsel yeteneklerde Uyumsuzluk) Hastalığı

Doktorbul

İlacınızı doğru seçin

Hastalığınıza uygun ilaç önerilerini doktorunuza danışın. Doktorbul rehberinde binlerce uzman.

Doktor bul →

Deliryum ( Zihinsel yeteneklerde Uyumsuzluk)

HIZLI CEVAP

Deliryum ( Zihinsel yeteneklerde Uyumsuzluk), Deliryum (Zihinsel Yeteneklerde Uyumsuzluk) Nedir?Deliryum, kişinin dikkatini toplayamadığı, çevresinin farkındalığının azaldığı ve düşünme yeteneğinin bozulduğu akut bir zihinsel durum değişikliğidir.

Deliryum (Zihinsel Yeteneklerde Uyumsuzluk) Nedir?

Deliryum, kişinin dikkatini toplayamadığı, çevresinin farkındalığının azaldığı ve düşünme yeteneğinin bozulduğu akut bir zihinsel durum değişikliğidir. Genellikle saatler veya günler içinde ani olarak başlar ve gün içinde şiddeti değişebilir. Deliryum, beynin geçici işlev bozukluğudur ve genellikle altta yatan bir tıbbi sorun, ilaç etkisi veya metabolik dengesizlikten kaynaklanır. Yaşlı hastalarda, hastanede yatan kişilerde ve ciddi hastalığı olanlarda daha sık görülür. Erken tanı ve tedavi ile genellikle geri dönüşümlüdür, ancak tedavi edilmezse ciddi komplikasyonlara yol açabilir.

Belirtileri

Deliryum belirtileri ani başlar ve gün içinde dalgalanma gösterir. Başlıca belirtiler şunlardır:

  • Dikkat bozukluğu: Konuşmayı takip edememe, dikkati toparlayamama, kolayca dağılma
  • Bilinç değişikliği: Çevrenin farkında olmama, nerede olduğunu bilememe, zaman kavramının kaybolması
  • Düşünce bozuklukları: Karışık, dağınık konuşma, mantıksız cümleler kurma, anlamsız konuşma
  • Algı bozuklukları: Olmayan şeyleri görme (görsel halüsinasyonlar), sesler duyma, yanlış algılamalar
  • Uyku-uyanıklık döngüsü bozukluğu: Gece uyanık kalma, gündüz uyuklama, uyku düzeninin bozulması
  • Davranış değişiklikleri: Huzursuzluk, ajitasyon, saldırganlık veya tam tersine aşırı yavaşlama ve uyuşukluk
  • Duygusal değişiklikler: Anksiyete, korku, paranoya, irritabilite veya apati
  • Bellek sorunları: Kısa süreli bellek kaybı, yakın olayları hatırlayamama

Deliryum üç tipte görülebilir: hiperaktif tip (ajite, huzursuz), hipoaktif tip (yavaş, uyuşuk) ve karma tip. Hipoaktif tip özellikle yaşlılarda gözden kaçabilir.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Deliryum genellikle birden fazla faktörün bir araya gelmesiyle oluşur. Başlıca nedenleri şunlardır:

Tıbbi Nedenler:

  • Enfeksiyonlar (özellikle idrar yolu enfeksiyonu, pnömoni, sepsis)
  • Metabolik bozukluklar (elektrolit dengesizlikleri, karaciğer veya böbrek yetmezliği)
  • Dehidratasyon ve beslenme yetersizliği
  • Hipoksi (yetersiz oksijen)
  • Hipoglisemi veya hiperglisemi
  • Beyin hastalıkları (inme, kafa travması, nöbet)
  • Kalp-damar hastalıkları
  • Ameliyat sonrası durum (özellikle kalp ve ortopedik cerrahiler)
  • Ağrı

İlaç ve Madde Kullanımı:

  • Çoklu ilaç kullanımı (polifarmasi)
  • Sedatif, uyku ilaçları, anksiyolitikler
  • Antikolinerjik ilaçlar
  • Narkotik ağrı kesiciler
  • Alkol veya uyuşturucu madde kullanımı veya kesilmesi

Risk Faktörleri:

  • İleri yaş (65 yaş üzeri)
  • Önceden var olan demans veya bilişsel bozukluk
  • Ciddi veya kronik hastalık varlığı
  • Hastanede yatış (özellikle yoğun bakım)
  • Görme veya işitme kaybı
  • Immobilizasyon (hareketsizlik)
  • Kateter veya fiziksel kısıtlama kullanımı
  • Çoklu tıbbi sorunlar

Tanı Yöntemleri

Deliryum tanısı öncelikle klinik değerlendirmeye dayanır. Psikiyatri uzmanı veya diğer hekimler şu yöntemleri kullanır:

Klinik Muayene: Hastanın zihinsel durumu, dikkat düzeyi, bilinç seviyesi ve davranışları değerlendirilir. Confusion Assessment Method (CAM) gibi standart değerlendirme araçları kullanılabilir.

Öykü Alma: Belirtilerin ne zaman başladığı, nasıl ilerlediği, hasta ve yakınlarından ayrıntılı bilgi alınır. Kullanılan ilaçlar, geçmiş hastalıklar sorgulanır.

Laboratuvar Testleri: Altta yatan nedeni bulmak için kan testleri (tam kan sayımı, elektrolit düzeyleri, böbrek ve karaciğer fonksiyon testleri, kan şekeri, tiroid hormonları, vitamin B12 düzeyi), idrar tahlili, enfeksiyon belirteçleri yapılır.

Görüntüleme Yöntemleri: Beyin tomografisi (BT) veya manyetik rezonans görüntüleme (MRG) inme, kanama veya diğer yapısal sorunları değerlendirmek için istenebilir.

Diğer Testler: Elektrokardiyografi (EKG), göğüs röntgeni, lomber ponksiyon (gerekirse) gibi testler altta yatan nedene göre planlanır.

Kesin tanı ve altta yatan nedenlerin belirlenmesi için mutlaka bir Psikiyatri uzmanına veya hastanın durumuna göre ilgili branş uzmanına başvurulmalıdır.

Tedavi Seçenekleri

Deliryum tedavisinin temel amacı altta yatan nedeni bulmak ve düzeltmektir. Tedavi yaklaşımları şunları içerir:

Altta Yatan Nedenlerin Tedavisi:

  • Enfeksiyonların antibiyotik ile tedavisi
  • Elektrolit dengesizliklerinin düzeltilmesi
  • Dehidrasyonun giderilmesi
  • Oksijen desteği sağlanması
  • Kan şekeri düzenlenmesi
  • Sorumlu ilaçların kesilmesi veya dozunun ayarlanması
  • Ağrının kontrolü

Çevresel ve Destekleyici Tedbirler:

  • Sakin, aydınlık ve tanıdık bir ortam sağlanması
  • Uyku-uyanıklık döngüsünün düzenlenmesi
  • Gözlük ve işitme cihazı gibi yardımcı araçların kullanımı
  • Erken mobilizasyon teşvik edilmesi
  • Oryantasyonu artırıcı önlemler (saat, takvim, tanıdık nesneler)
  • Fiziksel kısıtlamalardan kaçınılması
  • Aile üyelerinin ziyareti ve desteği

İlaç Tedavisi: Sadece hastanın kendine veya başkalarına zarar verme riski varsa veya tıbbi tedaviye engel oluyorsa düşük doz antipsikotik ilaçlar kullanılabilir. İlaç tedavisi Psikiyatri uzmanı veya ilgili hekim tarafından dikkatle değerlendirilmeli ve izlenmelidir. Her hastanın durumu bireysel olarak değerlendirilir ve tedavi planı buna göre oluşturulur.

Multidisipliner Yaklaşım: Hemşireler, fizyoterapistler, beslenme uzmanları ve sosyal hizmet uzmanlarının da dahil olduğu ekip çalışması önemlidir.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Aşağıdaki durumlarda acilen sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır:

  • Ani başlayan kafa karışıklığı, oryantasyon bozukluğu
  • Kişinin nerede olduğunu, zamanı veya yakınlarını tanıyamaması
  • Anormal davranışlar, ajitasyon veya saldırganlık
  • Olmayan şeyleri görme veya sesler duyma
  • Anlamsız, tutarsız konuşma
  • Bilinç düzeyinde değişiklik, aşırı uyuklama
  • Özellikle yaşlı bireylerde ani zihinsel durum değişikliği
  • Ameliyat sonrası veya hastanede yatan hastalarda belirtilerin ortaya çıkması

Deliryum tıbbi bir acildir ve erken müdahale komplikasyonları önler. Özellikle yaşlı hastalarda ve kronik hastalığı olanlarda zihinsel durum değişiklikleri ciddiye alınmalı ve hemen değerlendirme yapılmalıdır.

Korunma Yolları

Deliryum riskini azaltmak için alınabilecek önlemler:

  • Risk faktörlerinin belirlenmesi: Özellikle hastaneye yatışlarda risk altındaki hastaların önceden tanımlanması
  • İlaç yönetimi: Gereksiz ilaçlardan kaçınılması, polifarmasinin azaltılması, riskli ilaçların dikkatli kullanılması
  • Yeterli hidrasyon ve beslenme: Dehidrasyon ve malnütrisyonun önlenmesi
  • Enfeksiyon kontrolü: Hastane enfeksiyonlarının önlenmesi, erken tanı ve tedavi
  • Uyku hijyeni: Gece uykunun korunması, gürültü ve ışık kontrolü
  • Erken mobilizasyon: Mümkün olduğunca erken hareket ettirilmesi
  • Oryantasyon desteği: Gözlük, işitme cihazı kullanımı, tanıdık nesnelerin bulundurulması
  • Ağrı yönetimi: Ağrının etkin kontrolü
  • Fiziksel kısıtlamalardan kaçınma: Kateter ve sondaların gereksiz kullanımından kaçınılması
  • Aile desteği: Tanıdık kişilerin hastanın yanında bulunması
  • Bilişsel aktiviteler: Zihinsel aktivitelerin teşvik edilmesi
  • Kronik hastalıkların kontrolü: Diyabet, kalp hastalıkları gibi kronik durumların iyi yönetimi

Özellikle ameliyat öncesi dönemde bu önlemlerin planlanması deliryum riskini önemli ölçüde azaltabilir. Hastane ve bakım evlerinde sistematik deliryum önleme programlarının uygulanması etkilidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Deliryum ile demans arasındaki fark nedir?

Deliryum ve demans farklı durumlardır. Deliryum ani başlar (saatler-günler içinde), dalgalı bir seyir gösterir ve genellikle geri dönüşümlüdür. Altta yatan bir tıbbi neden vardır ve tedavi ile düzelir. Demans ise yavaş ilerleyen (aylar-yıllar), kronik ve genellikle geri dönüşümsüz bir bilişsel gerileme durumudur. Ancak demansı olan hastalarda deliryum riski daha yüksektir. Deliryumda dikkat bozukluğu ön plandayken, demansın erken döneminde bellek kaybı daha belirgindir. Yaşlı bir kişide ani zihinsel durum değişikliği görüldüğünde bu genellikle deliryumdur ve acil değerlendirme gerektirir. Her iki durumda da kesin tanı için Psikiyatri veya Nöroloji uzmanına başvurulmalıdır.

Deliryum ne kadar sürer ve tamamen geçer mi?

Deliryum süresi altta yatan nedene, hastanın yaşına ve genel sağlık durumuna bağlıdır. Altta yatan neden hızlıca düzeltildiğinde, belirtiler birkaç gün içinde düzelmeye başlayabilir. Ancak tam iyileşme genellikle birkaç hafta sürer. Yaşlı hastalarda ve ciddi hastalığı olanlarda iyileşme daha uzun sürebilir, bazı hastalarda hafif bilişsel sorunlar kalıcı olabilir. Erken tanı ve tedavi ile çoğu hasta tamamen iyileşir. Tedavi edilmeyen veya geç tedavi edilen deliryum kalıcı bilişsel hasara, demans gelişimine, hastanede kalış süresinin uzamasına ve ölüm riskinin artmasına yol açabilir. Bu nedenle erken müdahale çok önemlidir. İyileşme süreci boyunca düzenli hekim takibi gereklidir.

Yaşlı bir yakınımda deliryum belirtileri görüyorum, evde nasıl bakmalıyım?

Deliryum belirtileri görüldüğünde öncelikle mutlaka doktora başvurulmalı ve altta yatan neden araştırılmalıdır. Evde bakım sırasında sakin, sessiz ve iyi aydınlatılmış bir ortam sağlayın. Tanıdık eşyaları yakınında bulundurun, gözlük ve işitme cihazını kullanmasını sağlayın. Düzenli olarak zamanı, yeri ve kişileri hatırlatın. Yeterli sıvı alımını ve beslenmeyi teşvik edin. Gece uyumasını sağlamak için gündüz aktivitelerini artırın, gece ışığı ve gürültüyü azaltın. Mümkünse yürümesini ve hareket etmesini destekleyin. Sabırlı olun, tartışmaktan kaçının, basit ve net cümlelerle konuşun. Güvenliği sağlayın, düşme riskini azaltın. Ancak evde bakım sadece destekleyici olmalı, tıbbi tedavi ve takip mutlaka sağlık profesyonelleri tarafından yapılmalıdır. Durumda kötüleşme olursa hemen hastaneye başvurun.

Ameliyat sonrası deliryum riski nedir ve nasıl önlenebilir?

Ameliyat sonrası deliryum özellikle yaşlı hastalarda, kalp cerrahisi ve ortopedik ameliyatlarda sık görülen bir komplikasyondur. Risk faktörleri arasında ileri yaş, önceden var olan bilişsel bozukluk, ameliyat süresi, anestezi tipi, ağrı, enfeksiyon ve ilaçlar bulunur. Önlemek için ameliyat öncesi değerlendirme önemlidir. Ameliyat sonrası erken mobilizasyon teşvik edilmeli, ağrı etkin kontrol edilmeli, yeterli hidrasyon sağlanmalı ve uyku düzeni korunmalıdır. Gereksiz ilaçlardan, özellikle sedatiflerden kaçınılmalıdır. Kateter ve sondalar en kısa sürede çıkarılmalıdır. Hasta oryante tutulmalı, gözlük ve işitme cihazı kullanmalıdır. Aile üyeleri yanında bulunmalı, tanıdık bir ortam yaratılmalıdır. Ameliyat öncesi bu konuda bilgilendirilmek ve önleyici planın yapılması için cerrah ve anestezi ekibi ile görüşülmelidir.

Deliryumda hangi ilaçlar kullanılır ve yan etkileri nelerdir?

Deliryum tedavisinde öncelik altta yatan nedeni düzeltmektir, ilaç tedavisi ikinci plandadır. İlaçlar sadece hasta kendine veya başkalarına zarar verme riski taşıyorsa veya tıbbi tedaviye engel oluyorsa kullanılır. Genellikle düşük doz antipsikotik ilaçlar (haloperidol, risperidon, olanzapin gibi) tercih edilir. Bu ilaçlar ajitasyon ve psikotik belirtileri azaltabilir. Yan etkileri arasında aşırı sedasyon, düşük tansiyon, hareket bozuklukları, uzamış QT sendromu ve paradoksal ajitasyon bulunur. Özellikle yaşlı hastalarda ve kardiyovasküler sorunları olanlarda dikkatli kullanılmalıdır.

Benzodiazepin grubu ilaçlar genellikle önerilmez çünkü deliryumu kötüleştirebilir, ancak alkol veya benzodiazepin yoksunluğuna bağlı deliryumda kullanılabilir. İlaç seçimi, dozu ve süresi mutlaka Psikiyatri uzmanı veya tedaviyi yürüten hekim tarafından bireysel olarak belirlenmelidir. Hiçbir ilaç doktor önerisi olmadan kullanılmamalıdır.

❓ Sıkça Sorulan Sorular

Deliryumun en belirgin belirtileri nelerdir?▾
Deliryumun en belirgin belirtileri ani başlayan dikkat dağınıklığı, çevreye karşı farkındalık kaybı ve karışık düşüncelerdir. Kişi konuşmaları takip edemez, nerede olduğunu bilemez, mantıksız cümleler kurabilir. Ayrıca görsel halüsinasyonlar (olmayan şeyleri görme), huzursuzluk veya aşırı uyuşukluk, uyku düzeninde bozulma (gece uyanık, gündüz uyuklama) görülebilir. Bu belirtiler saatler veya günler içinde ortaya çıkar ve gün içinde dalgalanır. Belirtileri fark ederseniz mutlaka bir uzman doktora danışın.
Deliryuma ne sebep olur?▾
Deliryum genellikle altta yatan bir tıbbi sorundan kaynaklanır. En sık nedenler arasında enfeksiyonlar (özellikle idrar yolu enfeksiyonu), ilaç yan etkileri veya birden fazla ilaç kullanımı, metabolik dengesizlikler (susuzluk, elektrolit bozukluğu), oksijen yetersizliği, ağrı, uyku yoksunluğu ve cerrahi sonrası durumlar sayılabilir. Yaşlılarda, hastanede yatanlarda ve demans gibi önceden beyin hastalığı olanlarda risk daha yüksektir. Altta yatan nedenin bulunması için mutlaka bir doktora başvurun.
Deliryum nasıl tedavi edilir?▾
Deliryum tedavisinde öncelikle altta yatan neden bulunup düzeltilir. Örneğin enfeksiyon varsa antibiyotik, sıvı kaybı varsa sıvı takviyesi yapılır. İlaçlar gözden geçirilir, gereksiz ilaçlar kesilir. Hastanın sakin, güvenli ve tanıdık bir ortamda olması sağlanır; gündüz ışık, gece karanlık ortam, saat ve takvim gibi yönlendiriciler kullanılır. Aşırı ajitasyon durumunda doktor kontrolünde düşük doz antipsikotik ilaçlar kullanılabilir. Tedavi edilebilir bir durumdur ancak mutlaka uzman bir doktor tarafından yönetilmelidir.
Deliryum şüphesinde hangi doktora başvurmalıyım?▾
Deliryum şüphesinde öncelikle bir acil tıp uzmanına veya dahiliye (iç hastalıkları) uzmanına başvurmalısınız. Çünkü deliryum genellikle altta yatan bir tıbbi sorunun belirtisidir. Hastanede yatan hastalarda nöroloji veya geriatri uzmanları da devreye girebilir. Psikiyatri uzmanı, özellikle ajitasyon veya halüsinasyonların yönetiminde yardımcı olabilir. Ancak ilk adım, acil değerlendirme ve temel tıbbi nedenlerin araştırılmasıdır. Belirtileri fark ederseniz vakit kaybetmeden bir sağlık kuruluşuna başvurun.
Deliryum riskini azaltmak için neler yapılabilir?▾
Deliryum riskini azaltmak için özellikle yaşlı bireylerde bazı önlemler alınabilir: Yeterli sıvı tüketimi, düzenli uyku, dengeli beslenme, fiziksel aktivite ve sosyal etkileşim önemlidir. İlaç kullanımı doktor kontrolünde olmalı, gereksiz ilaçlardan kaçınılmalıdır. Hastanede yatış durumunda, hastanın tanıdık eşyaları, gözlük veya işitme cihazı gibi yardımcılarının yanında olması, gündüz-gece döngüsünün korunması riski azaltır. Ayrıca enfeksiyonlardan korunmak için aşılar ve hijyen önlemleri alınmalıdır. Bu önlemler kesin koruma sağlamaz, ancak riski azaltabilir. Herhangi bir değişiklikte doktora danışın.
Deliryum belirtileri ne zaman acil müdahale gerektirir?▾
Deliryum belirtileri her zaman acil kabul edilmelidir çünkü ani başlayan zihinsel değişiklik ciddi bir tıbbi sorunun habercisi olabilir. Özellikle kişi kendine veya başkalarına zarar verebilecek davranışlar sergiliyorsa (saldırganlık, şiddet), bilinç seviyesi hızla düşüyorsa, nefes almada güçlük veya göğüs ağrısı eşlik ediyorsa, yüksek ateş varsa veya hasta tamamen tepkisiz hale gelmişse derhal 112 acil servisi arayın. Deliryum tedavi edilmezse kalıcı beyin hasarına veya ölüme yol açabilir. Bu nedenle ilk belirtide mutlaka acil tıbbi yardım alın.

Hastalığı İnceleyen Uzmanlık Alanlari

Doktorbul

Sorunuz mu var?

Doktorbul'da 79.000 uzman hekim. Size en yakın doktoru bulun.

Ara →
Deliryum ( Zihinsel yeteneklerde Uyumsuzluk) Hastalığı İle İlgili Soru Sor
Doktorbul.com ziyaretçileri
Şu an doktorbul.com'da 1.571 kişi var
Son 30 dakika · güncelleme 1 dk önce