Makatın Kapalı Olması Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi

Makatın Kapalı Olması Nedir?

Makatın kapalı olması, tıbbi dilde anal atrezi veya anorektal malformasyon olarak adlandırılan, bebeklerde görülen doğumsal bir anomalidir. Bu durumda anüs açıklığı ya hiç oluşmamıştır ya da normalden farklı bir yerde ve yapıda gelişmiştir. Sindirim sisteminin son kısmı olan rektumun dışarıya açılması gereken yer olan anüs bölgesinde bir gelişim sorunu söz konusudur. Bu durum yaklaşık 5000 canlı doğumda bir görülür ve erkek bebeklerde kız bebeklere göre hafif daha sık karşılaşılır. Anal atrezi, basit bir deri zarının kapatmasından karmaşık anatomik yapı bozukluklarına kadar farklı şiddetlerde olabilir. Bazen sadece ince bir deri tabakası anüsü kapatırken, bazen rektum ile dış açıklık arasında hiç bağlantı bulunmayabilir veya rektum mesane, üretra veya vajina gibi yanlış organlara açılmış olabilir.

Belirtileri

• Anüs açıklığının olmaması: Doğumdan hemen sonra yapılan muayenede anüs bölgesinde normal açıklık görülmez
• Mekonyum çıkaramaması: Bebek doğumdan sonraki ilk 24-48 saat içinde ilk dışkısını (mekonyum) çıkaramaz
• Karın şişliği: Bağırsak içeriği dışarı atılamadığı için bebekte karın distansiyonu gelişir
• Kusma: Bağırsak tıkanıklığına bağlı olarak yeşilimsi safralı kusma görülebilir
• Anormal fistül açıklıkları: Kız bebeklerde vajinadan veya her iki cinste idrar yolundan dışkı çıkışı olabilir
• İdrar yapamama veya zorlanma: Bazı tiplerde idrar yolları da etkilenebilir

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Anal atrezinin kesin nedeni tam olarak bilinmemekle birlikte, hamileliğin 7-10. haftalarında embriyonun gelişimi sırasında sindirim ve ürogenital sistemlerin ayrılması ve şekillenmesi sürecinde meydana gelen bir gelişim hatası sonucu oluşur. Çoğu vaka sporadik olarak ortaya çıkar ancak bazı genetik faktörler ve sendromlarla ilişkisi vardır. Risk faktörleri arasında anne yaşının 35 üzerinde olması, hamilelik sırasında bazı ilaç kullanımları, diyabet ve genetik yatkınlık sayılabilir. Anal atrezi, VACTERL sendromu gibi bazı sendromların bir parçası olabilir. VACTERL; vertebral anomaliler, anal atrezi, kardiyak defektler, trakeoözofageal fistül, renal ve ekstremite anomalilerinin bir arada görüldüğü bir durumdur. Bu nedenle anal atrezi tanısı konulan bebeklerde kalp, böbrek, omurga ve diğer organ sistemlerinin de detaylı değerlendirilmesi gerekir.

Tanı Yöntemleri

Anal atrezinin tanısı genellikle doğumdan hemen sonra yapılan fizik muayene ile konur. Yenidoğan muayenesinde anüs bölgesinin normal olmadığının görülmesi tanı için yeterlidir. Ancak durumun tam tipini ve şiddetini belirlemek için ek tetkikler gereklidir. Karın ultrasonografisi ile bağırsak ve diğer iç organların durumu değerlendirilir. Pelvik ultrason ve MR görüntüleme, rektumun pozisyonunu, çevre dokularla ilişkisini ve olası fistül varlığını gösterebilir. İdrar yolu ile ilişkili fistülleri değerlendirmek için voiding sistoüretrografi yapılabilir. Ekokardiyografi ile kalp anomalileri, renal ultrason ile böbrek anomalileri, omurga grafileri veya ileri görüntüleme ile vertebral anomaliler araştırılır. Kesin tanı ve tedavi planlaması için bir çocuk cerrahisi uzmanına başvurulması gerekir. Uzman, anomalinin tipini belirleyerek en uygun cerrahi yaklaşımı planlayacaktır.

Tedavi Seçenekleri

Anal atrezinin tedavisi cerrahidir ve durumun aciliyeti anomalinin tipine göre değişir. Tedavi yaklaşımı genellikle iki aşamada gerçekleşir. İlk aşamada, eğer anomali düşük tip ise ve rektum deri yüzeyine yakınsa, doğumdan kısa süre sonra anoplasti adı verilen bir ameliyatla anüs açıklığı oluşturulabilir. Ancak yüksek tip anomalilerde, yani rektum ile deri arasındaki mesafe fazla ise veya karmaşık fistüller varsa, önce geçici bir kolostomi açılır. Kolostomi, karın duvarından açılan ve dışkının geçici olarak bir torbaya boşaltıldığı bir açıklıktır. Bu işlem bebeğin beslenmesini ve gelişimini sağlarken, kesin cerrahi onarım için uygun zamanı beklemek amacıyla yapılır. İkinci aşamada, genellikle bebek 6-12 aylık olduğunda ve yeterli kiloya ulaştığında, posterior sagittal anorektoplasti (PSARP) gibi kesin onarım ameliyatları yapılır. Bu ameliyatta rektum doğru pozisyona getirilerek yeni bir anüs açıklığı oluşturulur ve sfinkter kasları mümkün olduğunca korunmaya çalışılır. Ameliyat sonrası dönemde anal dilatasyon egzersizleri yapılması gerekebilir. Uzun dönem takip önemlidir çünkü kabızlık veya dışkı kaçırma gibi sorunlar gelişebilir. Beslenme düzenlemeleri, bağırsak eğitimi ve bazı durumlarda ilaç tedavileri gerekebilir.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Anal atrezi genellikle doğumda veya doğumdan hemen sonra hastanede tespit edilir. Ancak çok hafif formlarda veya atlanmış vakalarda, bebek taburcu olduktan sonra evde belirtiler fark edilebilir. Eğer yenidoğan bebeğiniz doğumdan sonraki ilk 24-48 saat içinde dışkı yapmıyorsa, karın şişliği gelişiyorsa, sürekli kusuyorsa veya anüs bölgesinde bir açıklık göremiyorsanız derhal bir sağlık kuruluşuna başvurmalısınız. Ameliyat geçirmiş çocuklarda ise ateş, ameliyat yerinde şişlik, kızarıklık, akıntı, şiddetli karın ağrısı, kusma, dışkı yapamama veya beklenmedik dışkı kaçırma gibi durumlar olursa çocuk cerrahisi uzmanına başvurulmalıdır. Düzenli takip randevularına devam etmek, uzun dönem komplikasyonların erken tespiti ve yönetimi açısından kritik öneme sahiptir.

Korunma Yolları

Anal atrezi doğumsal bir anomali olduğu için kesin olarak önlemenin bir yolu yoktur. Ancak hamilelik öncesi ve hamilelik sırasında alınacak bazı genel önlemler doğumsal anomali riskini azaltmaya yardımcı olabilir. Hamilelik planlaması yapan kadınların folik asit desteği alması, düzenli doktor kontrollerine gitmeleri, kronik hastalıkların (diyabet gibi) iyi kontrol altında tutulması önemlidir. Hamilelik sırasında alkol, sigara ve zararlı maddelerden uzak durulmalı, doktor önerisi olmadan ilaç kullanılmamalıdır. Genetik danışmanlık, özellikle ailede doğumsal anomali öyküsü varsa veya önceki çocuklarda benzer sorunlar görülmüşse faydalı olabilir. Hamilelik takiplerinde yapılan ultrasonografik değerlendirmeler bazı anomalilerin doğum öncesi tespitine olanak sağlayabilir, ancak anal atrezi prenatal dönemde her zaman tespit edilemeyebilir. Doğum sonrası erken tanı ve müdahale, en iyi sonuçların elde edilmesi için kritik öneme sahiptir.

Sıkça Sorulan Sorular

Anal atrezi olan bebeğim normal bir yaşam sürebilir mi?

Evet, anal atrezi olan bebeklerin büyük çoğunluğu uygun cerrahi tedavi ve takip ile normal bir yaşam sürebilir. Tedavinin başarısı anomalinin tipine, eşlik eden diğer anomalilerin varlığına ve cerrahi onarımın kalitesine bağlıdır. Basit düşük tip anomalilerde sonuçlar genellikle mükemmeldir ve çocuklar normal bağırsak kontrolü kazanabilir. Daha karmaşık yüksek tip anomalilerde ise uzun dönemde kabızlık veya farklı derecelerde dışkı kaçırma sorunları yaşanabilir, ancak bunlar tıbbi destek ve bağırsak yönetim programları ile kontrol altına alınabilir. Düzenli çocuk cerrahisi takibi, gerektiğinde fizyoterapi ve diyet düzenlemeleri ile çocukların yaşam kalitesi oldukça iyidir. Aileler, çocuklarının gelişimini desteklemek için sağlık ekibiyle yakın iş birliği içinde olmalıdır.

Anal atrezi ameliyatından sonra ne kadar süre hastanede kalmak gerekir?

Hastanede kalış süresi yapılan ameliyatın tipine ve bebeğin genel durumuna göre değişir. İlk aşamada kolostomi açılması gibi basit bir işlem yapılmışsa, genellikle birkaç gün içinde taburcu olunabilir. Kesin onarım ameliyatı olan posterior sagittal anorektoplasti (PSARP) gibi daha kapsamlı operasyonlardan sonra ise hastanede kalış süresi genellikle 5-10 gün arasındadır. Bu süre bebeğin iyileşme hızına, komplikasyon gelişip gelişmemesine, ağızdan beslenmeye başlamasına ve genel durumunun stabil olmasına bağlıdır. Taburculuk sonrası evde yara bakımı, beslenme düzenlemeleri ve gerekirse anal dilatasyon egzersizleri konusunda ailelere detaylı eğitim verilir. Düzenli poliklinik kontrolleri ile iyileşme süreci takip edilir ve ailelerin sorularına yanıt verilir.

Kolostomi ne zaman kapatılır ve çocuğum normal dışkı yapabilir mi?

Kolostomi genellikle kesin onarım ameliyatından 2-3 ay sonra kapatılır. Kesin onarım ameliyatı çoğunlukla bebeğin 6-12 aylık olduğunda yapılır, bu ameliyattan sonra yeni oluşturulan anüsün iyileşmesi ve genişlemesi için zaman tanınır. Bu süreçte anal dilatasyon egzersizleri düzenli olarak yapılır. Kolostomi kapatıldıktan sonra çocuk normal yoldan dışkı yapmaya başlar. İlk dönemde dışkı sıklığı fazla olabilir ve dışkı kıvamı yumuşak olabilir, ancak zamanla bağırsak alışır ve düzelir. Çoğu çocuk zamanla normal veya normale yakın bağırsak kontrolü kazanır. Ancak bazı çocuklarda, özellikle karmaşık anomalilerde, kabızlık veya kısmi dışkı kaçırma gibi sorunlar devam edebilir. Bu durumlar beslenme düzenlemeleri, bağırsak yönetim programları ve gerektiğinde ilaçlarla kontrol altına alınabilir.

Anal atrezi olan çocuklarda başka organ sorunları da olabilir mi?

Evet, anal atrezi olan bebeklerin yaklaşık yarısında diğer organ sistemlerini etkileyen ek anomaliler bulunabilir. Bu nedenle anal atrezi tanısı konulan her bebekte kapsamlı bir değerlendirme yapılması gerekir. En sık birlikte görülen anomaliler VACTERL sendromu kapsamında yer alır: omurga anomalileri (vertebral), kalp hastalıkları (kardiyak), yemek borusu-soluk borusu arasında anormal bağlantı (trakeoözofageal fistül), böbrek ve üriner sistem anomalileri (renal) ve ekstremite (kol-bacak) anomalileri. Ayrıca ürogenital sistem anomalileri de sık görülür. Bu nedenle tanı konulduktan sonra ekokardiyografi ile kalp, ultrason ile böbrekler, radyolojik görüntülemeler ile omurga değerlendirilir. Bu kapsamlı değerlendirme, varsa diğer sorunların erken tespitini ve tedavisini sağlar. Çocuk cerrahisi uzmanı, gerektiğinde çocuk kardiyolojisi, üroloji ve diğer branşlarla iş birliği içinde çalışarak bebeğin bütüncül tedavisini planlar.

Anal atrezi ameliyatından sonra çocuğumun tuvalet eğitimi nasıl olacak?

Anal atrezi ameliyatı geçiren çocuklarda tuvalet eğitimi normal çocuklara göre daha uzun sürebilir ve daha fazla sabır gerektirebilir, ancak çoğu çocuk başarılı olur. Tuvalet eğitimine başlama zamanı çocuğun ameliyat tipine, bağırsak fonksiyonlarının gelişimine ve genel gelişim düzeyine bağlıdır. Genellikle 3 yaş civarında başlanabilir, ancak bazı çocuklarda daha geç olabilir. Öncelikle çocuğun bağırsak hareketlerinin düzenli hale gelmesi önemlidir. Beslenme düzenlemeleri, gerekirse yumuşatıcı ilaçlar veya lavman programları ile düzenli dışkılama sağlanır. Pozitif pekiştirme, sabır ve tutarlılık tuvalet eğitiminin anahtarlarıdır. Bazı çocuklarda tam bağırsak kontrolü sağlanamayabilir ve uzun dönem bağırsak yönetim programlarına ihtiyaç duyulabilir. Çocuk cerrahisi uzmanı ve gerekirse çocuk gastroenterolojisi uzmanı ile düzenli takip, aileler için rehberlik sağlar ve çocuğun en iyi sonucu elde etmesine yardımcı olur.