Santral Sinir Sisteminin Doğumsal Malformasyonları Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi
Santral Sinir Sisteminin Doğumsal Malformasyonları Hastalığı
-
Bağlantılar
İlacınızı doğru seçin
Hastalığınıza uygun ilaç önerilerini doktorunuza danışın. Doktorbul rehberinde binlerce uzman.
Doktor bul →Santral Sinir Sisteminin Doğumsal Malformasyonları HASTALIĞINA BAKAN DOKTORLARIMIZ
Uzm. Dr. Vedat Öztürk
- Şehir: Ankara
- Uzmanlık Alanları: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları
- Randevu Al
Dr. Çağatay Özcan
- Şehir: Ankara
- Uzmanlık Alanları: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları
- Randevu Al
Uzm. Dr. Nilgün Yıldız
- Şehir: Ankara
- Uzmanlık Alanları: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları
- Randevu Al
Uzm. Dr. Aslı Cömertpay
- Şehir: Ankara
- Uzmanlık Alanları: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları
- Randevu Al
Uzm. Dr. Ebru Dündar Erbaş
- Şehir: Ankara
- Uzmanlık Alanları: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları
- Randevu Al
Uzm. Dr. Ayşe Fulya Ateş
- Şehir: Ankara
- Uzmanlık Alanları: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları
- Randevu Al
Uzm. Dr. Emil Aliyev
- Şehir: Ankara
- Uzmanlık Alanları: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları
- Randevu Al
Uzm. Dr. Süer Yüksel
- Şehir: Ankara
- Uzmanlık Alanları: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları
- Randevu Al
Uzm. Dr. Cansel Karaca
- Şehir: Ankara
- Uzmanlık Alanları: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları
- Randevu Al
Uzm. Dr. Serdar Önen
- Şehir: Ankara
- Uzmanlık Alanları: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları
- Randevu Al
Santral Sinir Sisteminin Doğumsal Malformasyonları
Santral Sinir Sisteminin Doğumsal Malformasyonları, Santral Sinir Sisteminin Doğumsal Malformasyonları Nedir?Santral sinir sisteminin (SSS) doğumsal malformasyonları, beyin, omurilik ve bunları çevreleyen yapıların gelişimi sırasında ortaya çıkan yapısal bozukluklardır.
Santral Sinir Sisteminin Doğumsal Malformasyonları Nedir?
Santral sinir sisteminin (SSS) doğumsal malformasyonları, beyin, omurilik ve bunları çevreleyen yapıların gelişimi sırasında ortaya çıkan yapısal bozukluklardır. Bu malformasyonlar hamileliğin ilk üç ayında, özellikle embriyonun nöral tüp gelişimi sırasında meydana gelir. Nöral tüp, embriyonun gelişiminin 3-4. haftalarında oluşmaya başlar ve daha sonra beyin ve omurilik yapılarına dönüşür. Bu süreçte herhangi bir aksaklık, farklı şiddette ve türde malformasyonlara yol açabilir.
Bu malformasyonlar hafif nörolojik bulgulardan yaşamla bağdaşmayan ciddi durumlara kadar geniş bir yelpazede görülebilir. Nöral tüp defektleri (NTD), hidrosefali, ensefalosel, anensefali, spina bifida, holoprosensefali ve Chiari malformasyonları en sık karşılaşılan türlerdir. Dünya genelinde her 1000 canlı doğumda yaklaşık 1-2 bebekte SSS malformasyonu görülmektedir.
Belirtileri
Santral sinir sisteminin doğumsal malformasyonlarının belirtileri, malformasyonun türüne, yerine ve şiddetine göre değişiklik gösterir. Bazı malformasyonlar doğumda hemen fark edilirken, bazıları yaşamın ilerleyen dönemlerinde belirti verebilir.
- Spina bifida: Sırt bölgesinde açık veya kapalı kitle, bacaklarda güçsüzlük veya felç, mesane ve bağırsak kontrolünde sorunlar, hidrosefali belirtileri
- Anensefali: Kafa kemiklerinin ve beyin dokusunun büyük bölümünün yokluğu, genellikle yaşamla bağdaşmayan durum
- Ensefalosel: Kafatasında açıklık ve bu açıklıktan beyin dokusunun dışarı çıkması, kafa bölgesinde kitle görünümü
- Hidrosefali: Baş çevresinde hızlı büyüme, fontanelde şişlik ve gerginlik, kusma, uyku hali, gözlerde aşağı bakma güçlüğü
- Mikrosefali: Normal değerlerin altında küçük baş çevresi, gelişim geriliği, nöbetler
- Chiari malformasyonları: Baş ağrısı, boyun ağrısı, denge problemleri, yutma güçlüğü, solunum problemleri
- Holoprosensefali: Yüz yapısında anormallikler, gözler arası mesafede değişiklik, gelişim geriliği, nöbetler
Nedenleri ve Risk Faktörleri
Santral sinir sisteminin doğumsal malformasyonlarının nedenleri çoğu zaman tam olarak bilinmemekle birlikte, genetik ve çevresel faktörlerin birlikte rol oynadığı düşünülmektedir.
Risk faktörleri şunları içerir:
- Folik asit eksikliği: Hamilelik öncesi ve hamileliğin ilk döneminde yetersiz folik asit alımı en önemli risk faktörüdür
- Genetik faktörler: Ailede SSS malformasyonu öyküsü, bazı kromozom anomalileri ve genetik sendromlar
- Anne yaşı: Özellikle 35 yaş üzeri hamilelikler
- Diyabet: Hamilelik öncesi kontrol altında olmayan diyabet
- İlaç kullanımı: Valproik asit, karbamazepin gibi antiepileptik ilaçlar, bazı akne ilaçları (izotretinoin)
- Obezite: Hamilelik öncesi ve hamilelik sırasında aşırı kilo
- Hipertermi: Hamileliğin ilk döneminde yüksek ateş veya sıcak ortamlarda uzun süre kalma
- Çevresel faktörler: Pestisitlere, organik çözücülere maruz kalma
- Alkol ve madde kullanımı: Hamilelik sırasında alkol ve uyuşturucu madde kullanımı
Tanı Yöntemleri
Santral sinir sisteminin doğumsal malformasyonları doğum öncesi ve doğum sonrası dönemde çeşitli yöntemlerle tanınabilir.
Doğum öncesi tanı yöntemleri:
- Maternal serum tarama testleri: Hamileliğin 15-20. haftaları arasında yapılan kan testleri ile alfa-fetoprotein (AFP) düzeyi ölçülür. Yüksek AFP düzeyleri nöral tüp defektlerini düşündürebilir
- Ultrasonografi: Rutin gebelik takiplerinde yapılan ultrasonografiler ile birçok SSS malformasyonu tespit edilebilir
- Detaylı ultrasonografi: Risk tespit edildiğinde yapılan ayrıntılı inceleme
- Amniyosentez: Gerekli durumlarda amniyotik sıvı örneği alınarak AFP düzeyi ve genetik analizler yapılabilir
- Fetal MR: Ultrasonografi ile net değerlendirme yapılamayan durumlarda kullanılır
Doğum sonrası tanı yöntemleri:
- Fizik muayene: Doğumda yapılan ayrıntılı muayene ile birçok malformasyon tespit edilebilir
- Kranial ultrasonografi: Özellikle prematüre bebeklerde ve fontanel açıkken beyin yapılarının değerlendirilmesi
- Bilgisayarlı tomografi (BT): Kemik yapıların detaylı görüntülenmesi
- Manyetik rezonans görüntüleme (MR): Beyin ve omurilik yapılarının en detaylı değerlendirilmesi için altın standart yöntemdir
- Genetik testler: Eşlik eden genetik bozuklukların araştırılması
Kesin tanı ve tedavi planlaması için mutlaka bir Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları uzmanına, gerektiğinde Çocuk Nörolojisi ve Çocuk Beyin Cerrahisi uzmanlarına başvurulmalıdır.
Tedavi Seçenekleri
Santral sinir sisteminin doğumsal malformasyonlarının tedavisi, malformasyonun türüne, şiddetine ve eşlik eden komplikasyonlara göre planlanır. Tedavi multidisipliner bir yaklaşım gerektirir.
Cerrahi tedavi:
- Spina bifida onarımı: Açık spina bifida vakalarında doğumdan sonraki ilk 24-48 saat içinde cerrahi onarım yapılır. Bazı merkezlerde fetal cerrahi (doğum öncesi onarım) uygulanabilir
- Hidrosefali tedavisi: Şant (ventriküloperitoneal şant) yerleştirilmesi veya endoskopik üçüncü ventrikülostomi işlemleri
- Ensefalosel onarımı: Beyin dokusunun yerine yerleştirilmesi ve kafatasının kapatılması
- Chiari malformasyonu dekompresyonu: Arka kafa bölgesinde basıncı azaltmak için cerrahi işlemler
Destekleyici tedaviler:
- Fizik tedavi ve rehabilitasyon: Motor gelişimin desteklenmesi, kas gücünün artırılması
- Mesane ve bağırsak yönetimi: Temiz aralıklı kateterizasyon, bağırsak programı
- Ortopedik tedaviler: Eklem kontraktürleri, skolyoz gibi iskelet sistemi sorunlarının yönetimi
- Nöbet kontrolü: Antiepileptik ilaçlarla nöbet yönetimi
- Özel eğitim ve gelişimsel destek: Bilişsel gelişimin desteklenmesi
- Psikolojik destek: Aile ve çocuk için psikolojik danışmanlık
İzlem: Bu hastalığı olan çocuklar düzenli olarak izlenmelidir. Nörolojik gelişim, hidrosefali komplikasyonları, ortopedik sorunlar, üriner sistem enfeksiyonları açısından takip önemlidir.
Tedavi planı her hasta için bireysel olarak belirlenmelidir ve mutlaka Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları uzmanı ile ilgili alt dal uzmanlarının değerlendirmesi gereklidir.
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?
Hamilelik planlayan veya hamile olan kadınların düzenli doktor kontrollerine gitmeleri ve önerilen tarama testlerini yaptırmaları çok önemlidir. Aşağıdaki durumlarda mutlaka doktora başvurulmalıdır:
- Hamilelik öncesi danışmanlık için, özellikle ailede SSS malformasyonu öyküsü varsa
- Rutin gebelik takipleri sırasında ultrasonografide herhangi bir anormallik tespit edilmişse
- Maternal serum tarama testlerinde yüksek risk saptanmışsa
- Doğumda bebeğin baş veya sırt bölgesinde anormal görünüm varsa
- Bebeğin baş çevresinde hızlı büyüme fark edilirse
- Bebeğin hareketlerinde azalma, güçsüzlük veya felç belirtileri görülürse
- Tekrarlayan kusma, uyku hali veya bilinç değişiklikleri olursa
- Nöbet geçirme durumunda
- Gelişim geriliği fark edilirse
- Mesane veya bağırsak kontrolünde sorunlar yaşanırsa
Acil durumlar (şiddetli baş ağrısı, tekrarlayan kusma, bilinç bulanıklığı, nöbet) varlığında derhal acil servise başvurulmalıdır.
Korunma Yolları
Santral sinir sisteminin doğumsal malformasyonlarının tamamı önlenemese de, risk önemli ölçüde azaltılabilir:
- Folik asit desteği: Hamilelik planlayan tüm kadınlara hamilelikten en az 1 ay önce başlayarak hamileliğin ilk 12 haftasına kadar günde 400-800 mikrogram folik asit takviyesi önerilir. Daha önce NTD'li bebek doğuran kadınlarda bu doz 4-5 mg'a çıkarılır
- Hamilelik öncesi danışmanlık: Özellikle kronik hastalığı olan, ilaç kullanan veya ailede genetik hastalık öyküsü olan kadınlar hamilelik öncesi doktora başvurmalıdır
- Diyabet kontrolü: Diyabetli kadınların hamilelik öncesi ve hamilelik boyunca kan şekeri kontrolünü sağlamaları önemlidir
- İlaç kullanımına dikkat: Hamilelik sırasında kullanılan her ilacın doktor kontrolünde olması gerekir. Antiepileptik ilaç kullanan kadınlar hamilelik planlarken doktorlarıyla görüşmelidir
- Sağlıklı beslenme: Dengeli ve yeterli beslenme, özellikle yeşil yapraklı sebzeler, tahıllar ve baklagiller tüketimi
- Kilo kontrolü: Hamilelik öncesi sağlıklı kiloya ulaşılması
- Zararlı maddelerden kaçınma: Alkol, sigara ve uyuşturucu madde kullanımından tamamen kaçınılmalıdır
- Enfeksiyonlardan korunma: Hamilelik sırasında enfeksiyonlardan korunma önlemleri alınmalıdır
- Aşırı ısınmadan kaçınma: Hamileliğin ilk döneminde sauna, jakuzi gibi aşırı ısınmaya neden olan ortamlardan kaçınılmalıdır
- Düzenli prenatal takip: Hamilelik boyunca düzenli doktor kontrollerine gidilmesi ve önerilen tarama testlerinin yapılması
Bu önlemler riskı azaltmakla birlikte, tüm vakaların önlenmesini garanti etmez. Hamilelik planlayan her kadının Kadın Hastalıkları ve Doğum uzmanına danışması önerilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Folik asit kullanımı nöral tüp defektlerini tamamen önler mi?
Folik asit kullanımı nöral tüp defekti riskini %50-70 oranında azaltır ancak tamamen ortadan kaldırmaz. Hamilelik planlayan tüm kadınlara hamilelikten en az bir ay önce başlayarak günde 400-800 mikrogram folik asit takviyesi önerilir. Daha önce nöral tüp defektli bebek doğuran annelerde bu doz 4-5 mg'a çıkarılır. Folik asit beyin ve omurilik gelişimi için kritik olan nöral tüpün kapanması sürecinde önemli rol oynar. Ancak genetik faktörler, çevresel etkenler ve diğer bilinmeyen nedenler de rol oynadığı için folik asit tek başına tüm vakaları önleyemez. Dengeli beslenme ve diğer önleyici tedbirlerin de uygulanması önemlidir.
Spina bifida olan bir çocuk yürüyebilir mi?
Spina bifida olan çocukların yürüme kapasitesi, lezyonun seviyesine ve şiddetine bağlı olarak değişir. Düşük seviyeli lezyonlarda (sakral bölge) çoğu çocuk normal veya normale yakın yürüyebilirken, yüksek seviyeli lezyonlarda (torakal veya üst lomber) yürüme daha zor olabilir ve yardımcı cihazlar gerekebilir. Erken cerrahi müdahale, düzenli fizik tedavi ve rehabilitasyon programları yürüme kapasitesini önemli ölçüde artırabilir. Bazı çocuklar bağımsız yürürken, bazıları yürüteç, koltuk değneği veya ortez gibi yardımcı cihazlarla yürüyebilir. Her çocuğun potansiyeli farklıdır ve multidisipliner takip ile en iyi sonuçlar elde edilir. Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları uzmanı ile fizik tedavi uzmanının birlikte değerlendirmesi gereklidir.
Hidrosefali şantı ömür boyu kalır mı?
Hidrosefali tedavisi için yerleştirilen şantların çoğu ömür boyu kalmaya devam eder, ancak bu her zaman gerekli olmayabilir. Bazı durumlarda, özellikle çocukluk çağında yerleştirilen şantlar büyüme ile birlikte tıkanabilir, enfekte olabilir veya mekanik sorunlar yaşayabilir ve revizyon gerektirebilir. Ortalama olarak şantların %40'ı ilk yıl içinde, %50'si iki yıl içinde revizyon gerektirir. Bazı hastalarda beyin gelişimi tamamlandıktan sonra şant ihtiyacı azalabilir veya ortadan kalkabilir. Endoskopik üçüncü ventrikülostomi gibi alternatif tedaviler uygun hastalarda şant ihtiyacını ortadan kaldırabilir. Şantlı hastalar düzenli nöroşirürji kontrolüne gitmelidir. Şant tıkanıklığı belirtileri (baş ağrısı, kusma, uyku hali) gelişirse acil başvuru gereklidir.
İkinci çocuğumda da santral sinir sistemi malformasyonu görülme riski var mı?
Daha önce santral sinir sistemi malformasyonlu bebek doğuran ailelerde tekrarlama riski genel popülasyona göre artmıştır. Bir çocukta nöral tüp defekti varsa, sonraki gebeliklerde risk yaklaşık %2-5'e yükselir. İki çocukta varsa risk %10'a kadar çıkabilir. Bu nedenle daha önce etkilenmiş bebek doğuran annelere hamilelik öncesi ve hamileliğin ilk trimesterinde yüksek doz folik asit (4-5 mg/gün) önerilir. Genetik danışmanlık almak, risk faktörlerini değerlendirmek ve hamilelik öncesi planlamayı doğru yapmak önemlidir. Hamilelik sırasında detaylı ultrasonografi ve gerekirse amniyosentez ile yakın takip yapılır. Ailede tekrarlayan vakalar varsa genetik testler düşünülebilir. Her yeni hamilikte Kadın Hastalıkları ve Doğum uzmanı ile Tıbbi Genetik uzmanına danışılması önerilir.
Mikrosefali olan çocukların zeka gelişimi nasıl olur?
Mikrosefali olan çocuklarda zeka gelişimi, mikrosefalinin derecesine ve altta yatan nedene göre değişir. Hafif mikrosefalisi olan bazı çocuklar normal veya normale yakın zeka gelişimi gösterebilirken, ciddi mikrosefalide genellikle önemli derecede zihinsel yetersizlik görülür. Genetik sendromlar, intrauterin enfeksiyonlar (TORCH enfeksiyonları), beyin yapısal anomalileri gibi altta yatan nedenler de prognozu etkiler. Erken tanı, uygun stimülasyon programları, özel eğitim ve rehabilitasyon hizmetleri çocuğun potansiyelini en üst düzeye çıkarmada önemlidir. Her çocuk bireysel olarak değerlendirilmeli ve gelişimsel takip düzenli yapılmalıdır. Nöbetler, görme-işitme sorunları gibi eşlik eden durumların tedavisi de önemlidir. Çocuk Nörolojisi uzmanı ve gelişimsel pediatri uzmanının takibi gereklidir.

