Perikardit Hastalığı

Tanım

Perikardit, kalp kasını çevreleyen iki katlı zar yapısı olan perikardın iltihaplanması sonucu ortaya çıkan bir hastalıktır. Perikar zarı, kalbi dış etkilerden korur ve kalbin göğüs boşluğu içinde hareketini kolaylaştıran az miktarda sıvı içerir. İltihap sonucu bu zarlarda kalınlaşma, sıvı birikimi veya yapışıklık meydana gelebilir. Perikardit akut (ani başlangıçlı) veya kronik (uzun süreli) olabilir. Akut perikardit genellikle birkaç hafta içinde iyileşirken, kronik perikardit üç aydan uzun sürer ve tekrarlayabilir. Hastalık her yaşta görülebilir ancak 20-50 yaş arası erkeklerde daha sıktır.

Belirtileri

• Keskin göğüs ağrısı: Genellikle göğsün sol tarafında veya ortasında hissedilir, sırt, boyun veya omuza yayılabilir. Öne eğilmekle azalır, sırt üstü yatmakla veya derin nefes almakla artar.
• Nefes darlığı: Özellikle yatar pozisyonda veya fiziksel aktivite sırasında belirginleşir.
• Ateş: Genellikle hafif veya orta dereceli ateş görülür, halsizlik ve yorgunluk eşlik eder.
• Çarpıntı: Kalp atımlarının hızlanması veya düzensizleşmesi hissedilebilir.
• Kuru öksürük: İnatçı, kuru öksürük yakınması olabilir.
• Bacak ve ayak bileklerinde şişlik: Kronik perikardit ve kalp fonksiyonlarını etkileyen durumlarda görülebilir.
• Halsizlik ve kas ağrıları: Genel enfeksiyon belirtileri ile birlikte ortaya çıkabilir.

Nedenleri

Perikarditin birçok farklı nedeni olabilir. En sık neden viral enfeksiyonlardır. Viral enfeksiyonlar (Coxsackie virüsü, echovirus, influenza, HIV) perikarditin en yaygın sebebidir. Bakteriyel enfeksiyonlar daha nadir görülür ancak tüberküloz gelişmekte olan ülkelerde önemli bir nedendir. Kalp krizi (miyokart enfarktüsü) sonrası ilk günlerde veya haftalar sonra perikardit gelişebilir. Göğüs travması veya kalp ameliyatları sonrası perikar iltihaplanabilir. Otoimmün hastalıklar (lupus, romatoid artrit, skleroderma) perikar zarını etkileyebilir. Böbrek yetmezliği özellikle ileri evrelerde perikardit nedenidir. Kanser hastalıkları perikar tutulumuna yol açabilir. Radyoterapi göğüs bölgesine uygulandığında perikardit riski artar. İlaçlar (bazı antibiyotikler, antikonvülzanlar, immünsüpresanlar) nadir olarak perikardit yapabilir. Bazı vakalarda neden bulunamaz ve bu durum idiyopatik perikardit olarak adlandırılır.

Tanı Yöntemleri

Perikardit tanısı klinik değerlendirme ve çeşitli tetkiklerle konur. Doktorunuz öncelikle ayrıntılı bir öykü alır ve fizik muayene yapar. Stetoskopla dinlemede perikardiyal sürtünme sesi duyulabilir. Elektrokardiyografi (EKG) perikardit için tipik değişiklikleri gösterebilir ve kalp krizi gibi diğer durumlardan ayırt etmeye yardımcı olur. Göğüs röntgeni kalp gölgesinin büyümesini (sıvı birikimi varsa) ve akciğer problemlerini değerlendirir. Ekokardiyografi (kalp ultrasonu) perikar sıvısını, kalp fonksiyonlarını ve perikardın kalınlığını gösterir, tanı için en değerli tetkiklerden biridir. Kan testleri iltihap belirteçlerini (CRP, sedimentasyon), beyaz küre sayısını, böbrek ve karaciğer fonksiyonlarını, troponin düzeyini değerlendirir. Bilgisayarlı tomografi (BT) veya manyetik rezonans görüntüleme (MRI) perikar kalınlığını ve yapısını detaylı gösterir. Gerekli durumlarda perikar sıvısı analizi için örnek alınabilir. Altta yatan neden araştırılırken tüberküloz, otoimmün hastalıklar veya kanser için ek testler yapılabilir.

Tedavi Seçenekleri

Perikardit tedavisi altta yatan nedene ve hastalığın şiddetine göre planlanır. Doktorunuz size en uygun tedavi protokolünü belirleyecektir. İstirahat akut dönemde önemlidir, fiziksel aktivite kısıtlanmalıdır. İlaç tedavisi temel yaklaşımdır: Nonsteroid antiinflamatuar ilaçlar (NSAİİ) olan ibuprofen veya indometazin ağrı ve iltihabı azaltır. Kolşisin perikardit tedavisinde çok etkilidir, nüks riskini azaltır ve genellikle NSAİİ ile birlikte kullanılır. Kortikosteroidler otoimmün nedenlere bağlı veya diğer tedavilere yanıt vermeyen vakalarda kullanılır. Altta yatan enfeksiyon varsa antibiyotik veya antitüberküloz tedavisi verilir. Perikar sıvısı çok fazla birikmiş ve kalp fonksiyonlarını etkiliyorsa (tamponad) perikardiyo­sentez (iğne ile sıvı boşaltma) gerekebilir. Kronik veya tekrarlayan perikardit, kalp fonksiyonlarını ciddi etkileyen konstriktif perikardit durumunda cerrahi tedavi (perikardiektomi - perikar zarının çıkarılması) düşünülebilir. Tedavi süresi genellikle birkaç hafta ile birkaç ay arasında değişir. Düzenli doktor kontrolü ve ilaç uyumu önemlidir.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Göğüs ağrısı her zaman ciddiye alınması gereken bir semptomdur. Özellikle keskin, nefes almakla veya hareketle artan, öne eğilmekle azalan göğüs ağrısı varsa mutlaka doktora başvurulmalıdır. Ateş, nefes darlığı, çarpıntı, bayılma hissi, boyun venlerinde şişme, ani kilo alımı veya bacaklarda şişlik gibi belirtiler acil değerlendirme gerektirir. Daha önce perikardit geçirmiş kişilerde benzer şikayetlerin tekrarlaması halinde doktora başvurulmalıdır. Göğüs ağrısı ani başlamış, şiddetli ve omuz, çene veya kola yayılıyorsa, terleme, bulantı veya nefes darlığı eşlik ediyorsa kalp krizi olasılığı nedeniyle acil servise başvurulmalıdır. Kronik perikardit tanısı almış hastalarda belirtilerin kötüleşmesi, yeni semptomların ortaya çıkması veya tedaviye yanıt alınamaması durumunda doktor değerlendirmesi gerekir. Perikardit tedavisi alan kişiler düzenli kontrollere gitmelidir.

Korunma Yolları

Perikarditin her zaman önlenmesi mümkün olmasa da bazı önlemler risk azaltmaya yardımcı olabilir. Enfeksiyonlardan korunma için el hijyenine dikkat edilmeli, grip aşısı yaptırılmalı, hasta kişilerle yakın temastan kaçınılmalıdır. Kalp sağlığını korumak için dengeli beslenme, düzenli egzersiz, sigaradan uzak durma, kan basıncı ve kolesterol kontrolü önemlidir. Travmalardan korunma için araç kullanırken emniyet kemeri takılmalı, riskli sporlarda koruyucu ekipman kullanılmalıdır. Otoimmün hastalıkları olan kişiler düzenli doktor kontrollerine gitmeli ve tedavilerini aksatmamalıdır. Böbrek hastalığı olanlar düzenli diyaliz ve tedavi programına uymalıdır. Kalp krizi geçiren hastalar doktor önerilerine tam uyum göstermeli, ilaçlarını düzenli kullanmalı ve rehabilitasyon programlarına katılmalıdır. Daha önce perikardit geçirmiş kişilerde nüksü önlemek için kolşisin tedavisinin önerilen süre boyunca kullanılması, fiziksel aktivitenin kademeli artırılması ve düzenli takip önemlidir. Göğüs bölgesine radyoterapi alacak hastalarda perikardit riski konusunda farkındalık olmalı ve düzenli kardiyolojik değerlendirme yapılmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Perikardit kalp krizi ile aynı şey midir?

Hayır, perikardit ve kalp krizi farklı durumlardır. Kalp krizi (miyokart enfarktüsü), kalp kasına giden kan akımının tıkanması sonucu kalp dokusunun hasar görmesidir ve acil müdahale gerektirir. Perikardit ise kalbi çevreleyen zarın iltihaplanmasıdır. Her ikisinde de göğüs ağrısı olsa da perikardit ağrısı genellikle keskin, nefes almakla artan ve öne eğilmekle azalan özelliktedir. Kalp krizi ağrısı ise ezici, sıkıştırıcı tarzda olup terleme, bulantı ve solukluk eşlik eder. Ancak göğüs ağrısı her zaman ciddiye alınmalı ve acil değerlendirme yapılmalıdır. EKG, kan testleri ve ekokardiyografi bu iki durumu ayırt etmeye yardımcı olur. Kalp krizi sonrası günler veya haftalar içinde perikardit gelişebilir, bu durum Dressler sendromu olarak bilinir.

Perikardit tedavi edilmezse ne olur?

Tedavi edilmeyen perikardit ciddi komplikasyonlara yol açabilir. En önemli komplikasyon kardiyak tamponaddır; perikar zarları arasında aşırı sıvı birikir ve kalbin pompalama yeteneğini ciddi şekilde bozar, acil müdahale gerektirir. Kronik veya tekrarlayan perikardit konstriktif perikardite dönüşebilir; bu durumda perikar zarı kalınlaşır, sertleşir ve kalbin normal şekilde genişlemesini engeller, kalp yetmezliği gelişir. Tedavi edilmeyen bakteriyel perikardit yaşamı tehdit eden enfeksiyonlara (sepsis) yol açabilir. Kronik iltihap kalp ritmini etkileyerek aritmi (kalp ritim bozukluğu) gelişimine neden olabilir. Bazı hastalarda perikardit tekrarlayabilir (rekürren perikardit) ve yaşam kalitesini önemli ölçüde düşürebilir. Bu nedenlerle perikardit semptomları olduğunda mutlaka doktora başvurulmalı ve önerilen tedaviye tam uyum gösterilmelidir.

Perikardit geçirdikten sonra normale dönmek ne kadar sürer?

Akut perikardit vakalarının çoğu uygun tedavi ile 1-3 hafta içinde iyileşir. Ancak tam iyileşme süresi hastalığın nedenine, şiddetine ve tedaviye yanıta bağlı olarak değişir. Hafif vakalarda hastalar birkaç gün içinde belirtilerinde önemli azalma hissedebilirken, daha şiddetli vakalarda iyileşme birkaç ay sürebilir. İlaç tedavisi genellikle 2-4 hafta devam eder, kolşisin tedavisi nüksü önlemek için 3-6 ay kullanılabilir. Fiziksel aktiviteye dönüş kademeli olmalı, doktor önerilerine göre yapılmalıdır; genellikle semptomlar tamamen kaybolana ve kan testleri normalleşene kadar ağır egzersizden kaçınılması önerilir. Hastaların yaklaşık %15-30'unda perikardit tekrarlayabilir (rekürren perikardit), bu nedenle düzenli takip önemlidir. Komplikasyon gelişen veya altta yatan ciddi bir hastalık olan durumlarda iyileşme süresi uzayabilir.

Perikardit bulaşıcı mıdır?

Perikarditin kendisi bulaşıcı değildir, ancak perikardit nedeni olan bazı enfeksiyonlar bulaşıcı olabilir. Viral enfeksiyonlar perikarditin en sık nedenidir ve bu virüsler (grip virüsü, Coxsackie virüsü gibi) kişiden kişiye bulaşabilir. Ancak virüs bulaşan her kişide perikardit gelişmez, çoğu kişide sadece hafif üst solunum yolu enfeksiyonu veya grip benzeri belirtiler görülür. Tüberküloza bağlı perikardit vakalarında tüberküloz bakterisi bulaşıcıdır, ancak perikar tutulumu olan hastaların çoğu aktif akciğer tüberkülozu olmadığı için bulaştırıcı değildir. Otoimmün hastalıklara, kalp krizine, travmaya veya böbrek yetmezliğine bağlı perikardit kesinlikle bulaşıcı değildir. Perikardit tanısı alan hastalar genel hijyen kurallarına uymalı, viral enfeksiyon belirtileri varsa yakın temastan kaçınmalıdır. Perikardit hastalarının yakınlarının endişelenmesine gerek yoktur, normal sosyal ilişkiler sürdürülebilir.

Perikardit tekrar eder mi, nasıl önlenir?

Evet, perikardit bazı hastalarda tekrarlayabilir. Rekürren (tekrarlayan) perikardit, ilk atak sonrası hastaların yaklaşık %15-30'unda görülür. Tekrarlama genellikle ilk ataktan sonraki 18-24 ay içinde olur, ancak yıllar sonra da görülebilir. Nüks riskini artıran faktörler arasında yetersiz ilk tedavi, kortikosteroid kullanımı, otoimmün hastalıklar, geniş perikar efüzyonu ve yüksek iltihap belirteçleri sayılabilir. Nüksü önlemek için en etkili yöntem kolşisin kullanımıdır; araştırmalar kolşisinin nüks riskini %50'den fazla azalttığını göstermiştir. İlk perikardit atağında kolşisin 3 ay, tekrarlayan perikardit vakalarında 6-12 ay kullanılması önerilir. Ayrıca ilk tedavinin yeterli süre ve dozda yapılması, ilaçların ani kesilmemesi, kademeli azaltılması önemlidir. Ağır fiziksel aktivitelerden kaçınılması, stres yönetimi, düzenli doktor kontrolleri ve önerilen tedaviye tam uyum nüks riskini azaltır. Tekrarlayan perikardit gelişirse doktorunuz tedavi protokolünü yeniden düzenleyecektir.