Duputhren Kontraktürü (Ciltte Buruşmalar) Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi

Dupuytren Kontraktürü Nedir?

Dupuytren kontraktürü, elin avuç içinde bulunan palmar fasya adı verilen bağ dokusunun kalınlaşması ve kısalması sonucu gelişen bir durumdur. Bu hastalıkta avuç içinde nodüller (düğümcükler) ve kordonlar oluşur, zamanla parmaklar avuç içine doğru bükülür ve düzeltilemez hale gelir. En sık yüzük parmağı ve serçe parmağı etkiler, ancak diğer parmakları da tutabilir. Hastalık genellikle yavaş ilerler ve başlangıçta ağrısızdır. Adını, bu durumu ilk kez 1831'de tanımlayan Fransız cerrah Baron Guillaume Dupuytren'den alır.

Dupuytren kontraktürü gerçek anlamda bir cilt hastalığı değildir; fasya adı verilen derin bağ dokusunu etkiler. Ancak ciltte çukurlaşmalar ve nodüller görülebildiği için bazen cilt problemi olarak algılanabilir. Hastalık ilerledikçe günlük aktiviteler, el fonksiyonları ve yaşam kalitesi olumsuz etkilenebilir.

Belirtileri

• Avuç içinde nodül oluşumu: Hastalığın ilk belirtisi genellikle avuç içinde, özellikle yüzük parmağı hizasında sert bir düğüm veya nodül hissedilmesidir. Bu nodül başlangıçta hassas olabilir ancak genellikle ağrılı değildir.
• Ciltte çukurlaşma: Nodül bölgesinde cilt içe çekilmiş ve kırışık görünebilir.
• Kalın kordon oluşumu: Zamanla nodüllerden parmak tabanlarına doğru uzanan kalın, ipsi kordonlar gelişir.
• Parmakların bükülerek kilitlenmesi: Kordonlar kısaldıkça parmaklar avuç içine doğru çekilir ve düzeltilemez hale gelir. Bu durum kontraktür olarak adlandırılır.
• El fonksiyonlarında kısıtlama: İlerlemiş vakalarda eldiven giyme, cebe el sokma, yüz yıkama gibi günlük aktiviteler zorlaşır.
• Genellikle ağrısız: Çoğu hastada ağrı olmaz, ancak bazı erken dönem nodüllerde hassasiyet görülebilir.

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Dupuytren kontraktürünün kesin nedeni tam olarak bilinmemekle birlikte, birçok risk faktörü tanımlanmıştır:

Genetik yatkınlık: Hastalığın ailevi geçiş gösterdiği bilinmektedir. Kuzey Avrupa kökenli (özellikle İskandinav) kişilerde daha sık görülür. Ailede Dupuytren kontraktürü öyküsü varsa risk artar.

Yaş ve cinsiyet: Hastalık genellikle 40 yaş üzerinde görülür ve yaşla birlikte sıklığı artar. Erkeklerde kadınlara göre daha sık ve daha şiddetli seyredebilir.

Alkol kullanımı: Yoğun alkol tüketimi risk faktörü olarak bildirilmiştir.

Sigara: Sigara içicilerinde risk artmıştır ve hastalık daha erken yaşta başlayabilir.

Diyabet: Özellikle tip 1 ve uzun süreli diyabet hastalarında Dupuytren kontraktürü daha sık görülür.

Epilepsi ilaçları: Bazı antiepileptik ilaçların kullanımı ile ilişkisi gösterilmiştir.

El travması: Tekrarlayan el travmaları veya vibrasyon maruziyetinin rolü tartışmalıdır ancak bazı çalışmalarda risk faktörü olarak bildirilmiştir.

Tanı Yöntemleri

Dupuytren kontraktürü tanısı genellikle klinik muayene ile konulur. Deneyimli bir hekim, avuç içindeki karakteristik nodülleri, kordonları ve parmak kontraktürünü muayene ederek tanıyabilir.

Fizik muayene: Doktor elin avuç içini muayene eder, nodülleri palpe eder ve parmakların hareket açıklığını değerlendirir. Masa testi (tabletop test) sıklıkla kullanılır; hasta elini düz bir yüzeye tamamen açık olarak koyamıyorsa test pozitiftir ve tedavi gerekebilir.

Görüntüleme: Genellikle tanı için görüntüleme gerekmez. Ancak nadir durumlarda ultrason veya MR görüntüleme, kordonların uzanımını değerlendirmek veya diğer durumları dışlamak için kullanılabilir.

Laboratuvar testleri: Dupuytren kontraktürü tanısı için özel bir kan testi veya biyopsi gerekmez.

Kesin tanı ve hastalığın evrelendirilmesi için mutlaka ortopedi veya el cerrahisi uzmanına başvurulmalıdır. Dermatoloji uzmanları ciltte görülen değişiklikleri değerlendirip uygun yönlendirme yapabilir.

Tedavi Seçenekleri

Tedavi seçimi hastalığın şiddeti, ilerleme hızı ve hastanın fonksiyonel kısıtlılık derecesine göre belirlenir. Erken evrede ve hafif vakalarda izlem yeterli olabilir.

Gözlem: Hastalık yavaş ilerleyen ve fonksiyonel kısıtlılık oluşturmayan erken evrelerde düzenli takip önerilir.

Fizik tedavi: Germe egzersizleri ve splintleme bazı hastalarda faydalı olabilir ancak hastalığın ilerlemesini durdurmaz.

Kolajenaz enjeksiyonu: Kolajenaz clostridium histolyticum enzimi, kontraktüre neden olan kordonlara enjekte edilerek kordonun zayıflatılması ve sonrasında manipülasyon ile parmağın düzeltilmesi sağlanır. Cerrahi olmayan bir seçenektir.

İğne aponörotomisi: Lokal anestezi altında, ince bir iğne ile kordon delinip zayıflatılır ve parmak düzeltilir. Minimal invaziv bir yöntemdir.

Cerrahi tedavi: İleri evrelerde veya diğer yöntemlerin başarısız olduğu durumlarda, etkilenen fasya dokusunun cerrahi olarak çıkarılması (fasiyektomi) gerekebilir. Açık cerrahi en etkili uzun dönem sonuçları verir ancak iyileşme süresi daha uzundur.

Nüks yönetimi: Tüm tedavi yöntemlerinde hastalık nüks edebilir. Nüks durumunda tedavi seçenekleri yeniden değerlendirilir.

Tedavi kararı ve yöntem seçimi mutlaka el cerrahisi veya ortopedi uzmanı tarafından hastanın bireysel durumuna göre belirlenmelidir. İlaç dozları ve tedavi protokolleri hekim tarafından kişiselleştirilir.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Avuç içinde sert nodül fark edildiğinde, ciltte çukurlaşma veya kırışıklık görüldüğünde dermatoloji veya el cerrahisi uzmanına başvurulmalıdır. Parmakların düzelmekte zorlandığı, avuç içine doğru büküldüğü durumlarda mutlaka değerlendirme gereklidir.

Günlük aktivitelerde zorluk yaşanmaya başlandığında (eldiven giyememe, cebe el sokamama, el sıkışamama gibi), masa testinde el düz yüzeye tam basamıyorsa veya parmak eklemi 30 dereceden fazla büküldüyse tedavi gerekebilir ve uzman değerlendirmesi önemlidir.

Hastalık genellikle yavaş ilerler, ancak bazı hastalarda hızlı ilerleme görülebilir. Erken tanı ve uygun zamanda müdahale, fonksiyonel sonuçları iyileştirebilir.

Korunma Yolları

Dupuytren kontraktürü genetik yatkınlığı olan bir hastalık olduğundan tamamen önlenmesi mümkün değildir. Ancak bazı yaşam tarzı değişiklikleri risk faktörlerini azaltabilir:

Alkol tüketimini sınırlamak: Aşırı alkol kullanımından kaçınmak risk azaltmada yardımcı olabilir.

Sigarayı bırakmak: Sigara içmemek veya bırakmak, hastalık riskini ve şiddetini azaltabilir.

Diyabet kontrolü: Diyabeti olan kişilerde kan şekeri kontrolünün iyi sağlanması önemlidir.

El travmalarından korunma: Tekrarlayan el travmalarından ve aşırı vibrasyon maruziyetinden kaçınmak faydalı olabilir.

Düzenli kontroller: Ailede Dupuytren kontraktürü öyküsü olan veya risk faktörleri taşıyan kişilerin düzenli el muayenesi yaptırması, erken tanı için önemlidir.

Hastalığın erken evresinde tespit edilmesi ve uygun zamanda müdahale edilmesi, ilerleyici kontraktür gelişimini yavaşlatabilir ve fonksiyonel sonuçları iyileştirebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Dupuytren kontraktürü ağrılı mıdır?

Dupuytren kontraktürü genellikle ağrılı bir hastalık değildir. Çoğu hasta ağrı hissetmez. Ancak hastalığın erken evrelerinde avuç içinde oluşan nodüller bazı hastalarda hassasiyet veya hafif rahatsızlık hissi verebilir. İlerleyen evrelerde parmakların bükülerek kilitlenmesi nedeniyle fonksiyonel kısıtlılık ve günlük aktivitelerde zorluk yaşanır, ancak bu genellikle ağrıdan ziyade hareket kısıtlılığına bağlıdır. Eğer şiddetli ağrı varsa, bu başka bir durumun işareti olabilir ve mutlaka doktora başvurulmalıdır.

Dupuytren kontraktürü kendiliğinden geçer mi?

Hayır, Dupuytren kontraktürü kendiliğinden geçen bir hastalık değildir. Hastalık genellikle yavaş ve ilerleyici bir seyir gösterir. Bazı hastalarda yıllar boyunca minimal değişiklik olabilirken, bazılarında daha hızlı ilerleme görülür. Tedavi edilmediğinde parmak kontraktürü zamanla artar ve fonksiyonel kısıtlılık belirginleşir. Erken evrelerde hastalık stabil kalabilir ve acil tedavi gerekmeyebilir, ancak düzenli takip önemlidir. Parmak büküklüğü günlük aktiviteleri etkilemeye başladığında veya masa testinde el düz yüzeye basamadığında tedavi gerekebilir. Kesin değerlendirme ve tedavi kararı için el cerrahisi uzmanına başvurulmalıdır.

Dupuytren kontraktürü ameliyat sonrası tekrar eder mi?

Evet, Dupuytren kontraktürü tedavi sonrası nüks edebilir. Tüm tedavi yöntemlerinde (cerrahi, kolajenaz enjeksiyonu, iğne aponörotomisi) hastalığın tekrarlama riski vardır. Nüks oranı tedavi yöntemine, hastalığın şiddetine, hastanın yaşına ve genetik faktörlere bağlı olarak değişir. Cerrahi fasiyektomi en düşük nüks oranına sahiptir ancak yine de uzun dönemde %20-50 arasında nüks görülebilir. Minimal invaziv yöntemlerde nüks oranı daha yüksektir. Genç yaşta başlayan, hızlı ilerleyen, bilateral (iki elde) ve ailevi geçişi olan vakalarda nüks riski daha fazladır. Nüks durumunda tedavi seçenekleri yeniden değerlendirilebilir ve tekrar müdahale yapılabilir.

Dupuytren kontraktürü hangi parmakları etkiler?

Dupuytren kontraktürü en sık yüzük parmağını (dördüncü parmak) ve serçe parmağını (beşinci parmak) etkiler. Yüzük parmağı hastalıktan en fazla etkilenen parmaktır. Orta parmak daha az sıklıkta tutulur. İşaret parmağı ve baş parmak nadiren etkilenir. Hastalık genellikle tek elde başlar ancak zamanla her iki eli de etkileyebilir. Bazı hastalarda sadece bir parmak tutulurken, bazılarında birden fazla parmak etkilenebilir. Hastalığın şiddeti parmaklar arasında farklılık gösterebilir. Hangi parmakların ne kadar etkilendiği, tedavi kararını ve yöntemini etkileyen önemli faktörlerdir. Detaylı değerlendirme için el cerrahisi uzmanına başvurulması önerilir.

Dupuytren kontraktürü ile trigger parmak aynı şey midir?

Hayır, Dupuytren kontraktürü ile trigger parmak (tetik parmak) farklı hastalıklardır ancak bazen karıştırılabilirler. Dupuytren kontraktürü, avuç içi fasyasının kalınlaşması ve kısalması sonucu parmağın avuç içine doğru çekilip düzelememesi durumudur. Trigger parmak ise parmak fleksör tendonunun kılıfında kalınlaşma veya nodül oluşması sonucu parmağın bükülüp açılırken takılması, kilitlenmesi ve açılırken 'çat' sesiyle açılmasıdır. Trigger parmakta parmak aktif olarak hareket ettirilebilir ancak hareket sırasında takılma olur. Dupuytren'de ise parmak pasif olarak bile tam düzeltilemez. Her iki hastalık da elde görülür ve bazen birlikte bulunabilir. Kesin ayırıcı tanı için el cerrahisi uzmanının muayenesi gereklidir.