Su Çiçeği Hastalığı

Su Çiçeği Nedir?

Su çiçeği (varisella), varicella-zoster virüsü (VZV) tarafından oluşturulan oldukça bulaşıcı bir viral enfeksiyondur. Özellikle çocukluk çağında sık görülür ve karakteristik olarak vücutta kaşıntılı, su dolu kabarcıklar şeklinde döküntülerle kendini gösterir. Hastalık genellikle hafif seyreder ancak bazı durumlarda komplikasyonlara yol açabilir. Virüs, damlacık yoluyla veya döküntülerle doğrudan temas sonucu bulaşır ve kişi hastalığı geçirdikten sonra virüs vücutta sinir hücrelerinde gizli kalarak ileriki yaşlarda zona (herpes zoster) hastalığına neden olabilir.

Belirtileri

Su çiçeği belirtileri genellikle virüse maruz kaldıktan 10-21 gün sonra ortaya çıkar. Hastalık belirtileri aşamalı olarak gelişir:

• Erken dönem belirtileri: Döküntüden 1-2 gün önce ateş, halsizlik, iştahsızlık, baş ağrısı ve genel rahatsızlık hissi görülür
• Karakteristik döküntü: Önce kırmızı kabarık lekeler (makülopapüler döküntü) şeklinde başlar, ardından su dolu kabarcıklara (veziküller) dönüşür
• Şiddetli kaşıntı: Döküntüler yoğun kaşıntıya neden olur
• Döküntülerin yayılımı: Genellikle yüz, göğüs ve sırtta başlayarak tüm vücuda, saçlı deriye, ağız içine ve nadiren göz kapaklarına yayılır
• Farklı evrelerde lezyonlar: Aynı anda hem yeni çıkan kırmızı lekeler, hem su dolu kabarcıklar, hem de kabuklanmış lezyonlar görülebilir
• Kabuklanma: Kabarcıklar 4-5 gün içinde patlar ve üzerleri kabukla kaplanır, kabuklar 1-2 hafta içinde düşer

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Su çiçeğinin tek nedeni varicella-zoster virüsüdür. Bu virüs herpes virüs ailesine aittir ve son derece bulaşıcıdır. Virüs, hasta kişinin öksürmesi, hapşırması veya konuşması sırasında havaya yayılan damlacıklar yoluyla veya döküntülerle doğrudan temas sonucu bulaşır. Hasta kişi, döküntüler çıkmadan 1-2 gün önce bulaştırıcı olmaya başlar ve tüm kabarcıklar kabuklanana kadar bulaştırıcılığı devam eder.

Risk faktörleri şunlardır:

• Daha önce su çiçeği geçirmemiş veya aşılanmamış olmak
• 12 yaş altı çocuklar (özellikle 1-9 yaş arası)
• Bağışıklık sistemi zayıf olan kişiler (immünsüpresif tedavi alanlar, HIV hastaları)
• Kreş, anaokulu veya okula giden çocuklar
• Kalabalık ortamlarda yaşayanlar
• Gebelik döneminde hastalığa maruz kalma
• Yenidoğan bebekler, özellikle annesi doğumdan hemen önce veya sonra su çiçeği geçirmiş ise

Tanı Yöntemleri

Su çiçeği tanısı genellikle klinik muayene ile konur. Deneyimli bir hekim, karakteristik döküntülerin görünümü ve hastalık öyküsü ile tanıyı kolaylıkla koyabilir. Farklı evrelerdeki lezyonların (kırmızı lekeler, su dolu kabarcıklar ve kabuklar) aynı anda görülmesi tanı için oldukça karakteristiktir.

Tanı yöntemleri:

• Fizik muayene: Döküntülerin özellikleri, dağılımı ve evrelerinin değerlendirilmesi
• Hastalık öyküsü: Temas öyküsü, belirtilerin başlangıcı ve seyri
• Laboratuvar testleri: Şüpheli durumlarda veziküler sıvıdan PCR testi, viral kültür veya direkt floresan antikor testi yapılabilir
• Serolojik testler: Kanda VZV'ye karşı antikor varlığının araştırılması, özellikle geçirilmiş hastalık veya bağışıklık durumunun belirlenmesinde kullanılır

Kesin tanı ve değerlendirme için bir Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları uzmanına başvurulması önerilir.

Tedavi Seçenekleri

Su çiçeği tedavisi genellikle belirtilerin hafifletilmesine yöneliktir. Sağlıklı çocuklarda hastalık kendiliğinden iyileşir, ancak komplikasyon riski yüksek olan kişilerde antiviral tedavi gerekebilir.

Evde bakım ve semptomatik tedavi:

• Kaşıntının giderilmesi: Antihistaminik ilaçlar, soğuk kompresler, ılık duşlar ve kalaminden losyonu kullanılabilir
• Ateş kontrolü: Parasetamol kullanılabilir. Aspirin ve ibuprofen gibi ilaçlar Reye sendromu riski nedeniyle su çiçeğinde kullanılmamalıdır
• Tırnakların kısa tutulması: Kaşıma sonucu oluşabilecek yaralanma ve enfeksiyonları önlemek için
• Bol sıvı tüketimi: Hidrasyonun sağlanması
• Yumuşak ve serin giysiler: Kaşıntıyı azaltmak için

Antiviral tedavi:

Asiklovir gibi antiviral ilaçlar, belirtiler başladıktan sonraki ilk 24 saat içinde başlanırsa hastalığın şiddetini ve süresini azaltabilir. Özellikle aşağıdaki durumlarda antiviral tedavi önerilir:

• 12 yaş üstü çocuklar ve erişkinler
• Bağışıklık sistemi baskılanmış hastalar
• Kronik deri veya akciğer hastalığı olanlar
• Yenidoğanlar
• Gebeler

Tedavi planı mutlaka bir Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları uzmanı tarafından belirlenmelidir. İlaç dozları ve kullanım süreleri hastanın yaşına, kilosuna ve klinik durumuna göre ayarlanır.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Su çiçeği genellikle komplikasyonsuz iyileşse de bazı durumlarda hekime başvuru gereklidir:

• Ateşin 4 günden uzun sürmesi veya 39°C'nin üzerine çıkması
• Döküntülerin çok şiddetli olması veya kanamalı hale gelmesi
• Döküntü bölgelerinde kızarıklık, şişlik, ağrı artışı (bakteriyel enfeksiyon belirtisi)
• Şiddetli baş ağrısı, boyun sertliği, kusma (menenjit şüphesi)
• Nefes almada güçlük, öksürük, göğüs ağrısı (pnömoni şüphesi)
• Konfüzyon, dengesizlik, titreme
• Şiddetli karın ağrısı veya tekrarlayan kusma
• 1 yaşından küçük bebeklerde su çiçeği
• Bağışıklık sistemi zayıf olan kişilerde
• Gebe kadınlarda
• Gözlerde veya göz çevresinde döküntü çıkması

Bu belirtilerden herhangi biri görüldüğünde derhal bir Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları uzmanına başvurulmalıdır.

Korunma Yolları

Aşılama: Su çiçeğinden korunmanın en etkili yolu aşılamadır. Varisella aşısı canlı zayıflatılmış virüs içerir ve hastalığa karşı %90'ın üzerinde koruma sağlar. Aşı, çocuklara genellikle 12-15 aylıkken birinci doz, 4-6 yaşlarında ikinci doz olarak uygulanır. Aşı, hastalığı tamamen önleyemese bile geçirilecek hastalığın çok daha hafif seyretmesini sağlar.

Diğer korunma önlemleri:

• İzolasyon: Hasta çocuklar, tüm kabarcıklar kabuklanana kadar (genellikle 5-7 gün) okula veya kreşe gitmemeli, kalabalık ortamlardan uzak tutulmalıdır
• Hijyen: Eller sık sık yıkanmalı, özellikle hasta kişiyle temastan sonra
• Temastan kaçınma: Daha önce hastalığı geçirmemiş veya aşılanmamış kişiler, hasta bireylerle temasından kaçınmalıdır
• Ortak eşya kullanımından kaçınma: Havlu, çarşaf gibi kişisel eşyalar paylaşılmamalıdır
• Varyosella-zoster immünglobulin (VZIG): Yüksek riskli kişilerde (gebeler, yenidoğanlar, bağışıklık sistemi baskılanmış hastalar) virüse maruz kaldıktan sonraki 96 saat içinde VZIG uygulanabilir

Aşı takvimi ve korunma stratejileri hakkında detaylı bilgi için bir Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları uzmanına danışılması önerilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Su çiçeği ne kadar sürer ve ne zaman bulaştırıcılığı sona erer?

Su çiçeği belirtileri genellikle 5-10 gün sürer. Döküntüler çıkmadan 1-2 gün önce başlayan bulaştırıcılık dönemi, tüm kabarcıklar kabuklanana kadar devam eder. Bu süreç genellikle döküntülerin başlamasından 5-7 gün sonra tamamlanır. Hasta çocuklar bu süre boyunca okula veya kreşe gitmemeli, diğer çocuklarla temasından kaçınılmalıdır. Tüm lezyonlar kabuklandıktan sonra çocuk artık bulaştırıcı değildir ve normal aktivitelerine dönebilir. Ancak bağışıklık sistemi zayıf kişilerde bu süre daha uzun olabilir.

Su çiçeği aşısı ne zaman yapılır ve kaç doz gereklidir?

Su çiçeği aşısı, çocuklara rutin aşı takvimi kapsamında uygulanır. İlk doz genellikle 12-15 aylık yaşta, ikinci doz ise 4-6 yaş arasında yapılır. İki doz aşı, hastalığa karşı %90'ın üzerinde koruma sağlar. Aşılanmış çocuklarda nadiren hastalık görülse bile çok daha hafif seyreder, genellikle daha az sayıda döküntü çıkar ve komplikasyon riski minimal düzeydedir. Daha önce aşılanmamış büyük çocuklar ve erişkinler de aşılanabilir. Aşı, canlı zayıflatılmış virüs içerdiği için gebe kadınlara ve bağışıklık sistemi ciddi şekilde baskılanmış kişilere uygulanmaz. Aşı takvimi için Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları uzmanınıza danışınız.

Su çiçeği geçiren çocuğun kardeşlerine bulaşmasını nasıl önleyebilirim?

Su çiçeği son derece bulaşıcı bir hastalıktır ve aynı evde yaşayan aşılanmamış kardeşlere bulaşma riski %90'a kadar çıkabilir. Bulaşmayı tamamen önlemek zor olsa da bazı önlemler alınabilir. Hasta çocuğu mümkünse ayrı bir odada tutun ve ortak eşya kullanımını sınırlayın. Eller sık sık yıkanmalı, hasta çocuğun kullandığı havlu ve çarşaflar ayrı tutulmalıdır. Hasta çocukla temas sonrası mutlaka eller yıkanmalıdır. Eğer kardeşler daha önce aşılanmamışsa ve henüz hastalığı geçirmedilerse, temastan sonraki 3-5 gün içinde aşı yapılması hastalığı önleyebilir veya hafifletebilir. Yüksek riskli durumlarda doktorunuz immünglobulin tedavisi önerebilir. Detaylı bilgi için Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları uzmanına başvurunuz.

Su çiçeği kaşıntısını azaltmak için evde neler yapabilirim?

Su çiçeğinde kaşıntı çok rahatsız edici olabilir ve kaşınma sonucu yaralar ve enfeksiyon riski oluşabilir. Kaşıntıyı azaltmak için çocuğunuzun tırnaklarını kısa kesin ve temiz tutun, küçük çocuklara eldiven giydirilebilir. Bol su içirin ve serin ortamda tutun. Bol su ile günde birkaç kez ılık duş yaptırın, duştan sonra havluyla ovmadan hafifçe kurulayın. Kalaminden losyonu veya doktorunuzun önerdiği kremler kaşıntıyı hafifletebilir. Pamuklu, bol ve yumuşak giysiler giydirin. Doktorunuzun önerdiği antihistaminik ilaçlar kullanılabilir. Soğuk kompresler de rahatlama sağlar. Kaşınmayı önlemek için çocuğunuzun dikkatini oyun veya aktivitelerle dağıtmaya çalışın. Ateş için parasetamol kullanabilirsiniz ancak aspirin veya ibuprofen kullanmayın. Belirtiler şiddetliyse Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları uzmanına başvurunuz.

Erişkinlerde su çiçeği daha tehlikeli midir?

Evet, erişkinlerde su çiçeği genellikle çocuklara göre daha şiddetli seyreder ve komplikasyon riski daha yüksektir. Erişkinlerde daha fazla sayıda döküntü çıkar, ateş daha yüksek olur ve hastalık süresi daha uzundur. Pnömoni (akciğer iltihabı) riski erişkinlerde önemli ölçüde artar ve ciddi seyredebilir. Ayrıca ensefalit (beyin iltihabı), hepatit ve bakteriyel cilt enfeksiyonları gibi komplikasyonlar daha sık görülür. Gebeler su çiçeği geçirirse hem anne hem de bebek için ciddi riskler oluşabilir. Bu nedenle erişkinlerde, özellikle ilk 24 saat içinde başlanırsa antiviral tedavi önerilir. Daha önce hastalığı geçirmemiş veya aşılanmamış erişkinlerin aşılanması önemlidir. Erişkin bir kişide su çiçeği şüphesi varsa mutlaka bir hekime başvurulmalıdır.