Hirschprung Hastalığı (Megakolon, Genişlemiş Kalın Bağırsak) Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi
Hirschprung Hastalığı (Megakolon, Genişlemiş Kalın Bağırsak) Hastalığı
-
Bağlantılar
İlacınızı doğru seçin
Hastalığınıza uygun ilaç önerilerini doktorunuza danışın. Doktorbul rehberinde binlerce uzman.
Doktor bul →Hirschprung Hastalığı (Megakolon, Genişlemiş Kalın Bağırsak) HASTALIĞINA BAKAN DOKTORLARIMIZ
Dr. Feyza Aşıkuzunoğlu
- Şehir: Erzurum
- Uzmanlık Alanları: Cerrahi Onkoloji - Genel Cerrahi
- Randevu Al
Hirschprung Hastalığı (Megakolon, Genişlemiş Kalın Bağırsak)
Hirschprung Hastalığı (Megakolon, Genişlemiş Kalın Bağırsak), Hirschprung Hastalığı (Megakolon, Genişlemiş Kalın Bağırsak) Nedir?Hirschprung hastalığı, kalın bağırsağın (kolonun) bir bölümünde sinir hücrelerinin (ganglion hücreleri) doğuştan bulunmaması ile karakterize nadir bir doğumsal hastalıktır.
Hirschprung Hastalığı (Megakolon, Genişlemiş Kalın Bağırsak) Nedir?
Hirschprung hastalığı, kalın bağırsağın (kolonun) bir bölümünde sinir hücrelerinin (ganglion hücreleri) doğuştan bulunmaması ile karakterize nadir bir doğumsal hastalıktır. Bu sinir hücreleri, bağırsak kaslarının kasılıp gevşemesini sağlayarak dışkının ilerlemesini kontrol eder. Sinir hücrelerinin olmadığı bağırsak segmenti sürekli kasılı kalır ve dışkının geçişine izin vermez. Bu durum, dışkının bağırsakta birikmesine ve bağırsağın normalin üzerinde genişlemesine (megakolon) neden olur.
Hastalık genellikle yenidoğan döneminde ortaya çıkar ve erkek bebeklerde kızlara göre yaklaşık 4 kat daha sık görülür. Vakaların çoğunda etkilenen bölüm rektum ve sigmoid kolonla sınırlıyken, bazı durumlarda tüm kalın bağırsak etkilenebilir. Hirschprung hastalığı yaklaşık 5000 canlı doğumda bir görülür ve erken tanı ile tedavi edilmediğinde ciddi komplikasyonlara yol açabilir.
Belirtileri
Hirschprung hastalığının belirtileri, etkilenen bağırsak segmentinin uzunluğuna ve hastanın yaşına göre değişiklik gösterebilir. Yenidoğanlarda ve bebeklerde görülen belirtiler genellikle daha belirgindir:
- Yenidoğan döneminde mekonyum (ilk dışkı) çıkaramama: Sağlıklı bebekler doğumdan sonraki 24-48 saat içinde ilk dışkılarını yaparlar. Hirschprung hastalığı olan bebeklerde bu gecikir veya hiç olmaz.
- Karın şişkinliği: Bağırsakta biriken gaz ve dışkı nedeniyle bebekte belirgin karın şişliği görülür.
- Kusma: Özellikle safra içeren yeşil renkli kusma, bağırsak tıkanıklığının önemli bir işaretidir.
- Kabızlık: Kronik ve inatçı kabızlık, hastalığın en karakteristik bulgularından biridir.
- Emme güçlüğü ve kilo alamama: Bebekler iyi beslenemez ve gelişme geriliği gösterebilir.
- İshal (paradoksal ishal): Bazen tıkanıklığın etrafından sıvı dışkı sızabilir ve bu durum ishale benzer.
- Gaz çıkaramama: Bebek gaz çıkarmakta zorlanır ve huzursuz olur.
Daha büyük çocuklarda ve nadiren yetişkinlerde tanı konulan vakalarda belirtiler daha hafif seyredebilir ve kronik kabızlık, karın şişliği ve büyüme geriliği ön planda olabilir.
Nedenleri ve Risk Faktörleri
Hirschprung hastalığının kesin nedeni tam olarak bilinmemekle birlikte, embriyonik gelişim sırasında sinir hücrelerinin bağırsak boyunca normal göçünün tamamlanamaması sonucu oluştuğu düşünülmektedir. Gebeliğin 5. haftasından itibaren sinir hücreleri, ağızdan anüse doğru bağırsak boyunca ilerler. Bu göç süreci herhangi bir nedenle durduğunda, o noktadan sonraki bağırsak segmenti sinir hücrelerinden yoksun kalır.
Hastalığın gelişiminde genetik faktörler önemli rol oynar. Vakaların %20'sinde ailesel geçiş görülür ve birden fazla gen mutasyonu hastalıkla ilişkilendirilmiştir. RET proto-onkogeni en sık etkilenen gendir. Risk faktörlerini şu şekilde sıralayabiliriz:
- Cinsiyet: Erkek bebeklerde risk daha yüksektir.
- Aile öyküsü: Ailede Hirschprung hastalığı olan birinin varlığı riski artırır.
- Diğer doğumsal anomaliler: Down sendromu gibi kromozom anomalileri ile birliktelik gösterebilir. Down sendromlu çocuklarda Hirschprung hastalığı riski normal popülasyona göre yaklaşık 100 kat daha fazladır.
- Konjenital kalp hastalıkları: Bazı kalp anomalileri ile birlikte görülebilir.
- Ürogenital sistem anomalileri: İdrar yolu anomalileri eşlik edebilir.
Tanı Yöntemleri
Hirschprung hastalığının tanısı klinik değerlendirme, radyolojik görüntüleme ve kesin tanı için doku biyopsisi ile konulur:
Fizik muayene: Genel Cerrahi uzmanı bebeğin karın muayenesinde şişkinlik ve bağırsak seslerinde değişiklik tespit edebilir. Rektal muayene sırasında normalde genişlemiş olması gereken rektumun dar olması ve parmak çekildikten sonra dışkı ve gazın fışkırması (squirt sign) hastalık için karakteristiktik bulgudur.
Karın grafisi: Düz karın röntgeninde genişlemiş bağırsak ansları ve hava-sıvı seviyeleri görülebilir.
Baryumlu kolon grafisi: Anüsten verilen kontrast madde ile çekilen radyolojik görüntülemede, etkilenen dar segment ile proksimalde genişlemiş bağırsak segmenti arasındaki geçiş bölgesi görülebilir. Bu görüntüleme tanıya yardımcı olur ancak kesin tanı için yeterli değildir.
Anorektal manometri: Rektuma yerleştirilen basınç ölçüm cihazı ile internal anal sfinkter refleksinin değerlendirildiği bir testtir. Normal bireylerde rektum genişlediğinde internal sfinkter gevşer, ancak Hirschprung hastalığında bu refleks yoktur.
Rektal biyopsi (Kesin tanı): Rektumdan alınan doku örneğinde ganglion hücrelerinin yokluğunun gösterilmesi kesin tanı için altın standarttır. Biyopsi emme (suction) yöntemi veya cerrahi olarak alınabilir. Patolojik incelemede ganglion hücrelerinin bulunmaması ve asetilkolinesteraz aktivitesinde artış tanıyı doğrular.
Kesin tanı ve uygun tedavi planlaması için mutlaka bir Genel Cerrahi uzmanına başvurulması gerekir.
Tedavi Seçenekleri
Hirschprung hastalığının tedavisi cerrahidir. Hastalığın medikal tedavisi yoktur ve cerrahi müdahale ile sinir hücresi olmayan bağırsak segmentinin çıkarılması gerekir. Tedavi yaklaşımı hastanın genel durumuna, etkilenen bağırsak uzunluğuna ve komplikasyon varlığına göre planlanır.
Cerrahi tedavi: Ameliyatın amacı, sinir hücresi olmayan bağırsak segmentini çıkarmak ve sağlıklı bağırsağı anüse bağlamaktır. Günümüzde en sık kullanılan cerrahi teknikler şunlardır:
- Soave prosedürü (endorektal pull-through): Rektum mukozası çıkarılır ve sağlıklı bağırsak anüse çekilir.
- Duhamel prosedürü: Sağlıklı bağırsak rektumun arkasından geçirilerek anüse bağlanır.
- Swenson prosedürü: Etkilenen rektum ve sigmoid kolon çıkarılarak sağlıklı bağırsak anüse dikilir.
Ameliyat tek aşamalı veya iki aşamalı olarak yapılabilir. Bebek genel durumu iyi ise ve komplikasyon yoksa tek seansta kesin ameliyat yapılabilir. Ancak bebek enfeksiyon veya enterokolit nedeniyle hasta ise veya geniş segment tutulumu varsa, önce geçici kolostomi (karın duvarından dışkı çıkışı için açılan delik) açılır, bebek düzeldikten sonra ikinci aşamada kesin ameliyat yapılır.
Son yıllarda laparoskopik (kapalı) cerrahi teknikler de başarıyla uygulanmaktadır. Bu yöntem daha küçük kesiler, daha az ağrı ve daha hızlı iyileşme sağlar.
Ameliyat öncesi hazırlık: Bebek ameliyata hazırlanırken sıvı-elektrolit dengesi düzeltilir, enfeksiyon varsa antibiyotik tedavisi verilir ve bağırsak temizliği yapılır. Bazı durumlarda rektal irrigasyon (yıkama) ile bağırsaktaki dışkı boşaltılır.
Ameliyat sonrası takip: Ameliyat sonrası dönemde beslenme kademeli olarak başlatılır, yara bakımı yapılır ve olası komplikasyonlar açısından hasta yakından izlenir. Çoğu bebek ameliyat sonrası normal bağırsak fonksiyonlarına kavuşur, ancak bazılarında kabızlık veya dışkı kaçırma gibi sorunlar devam edebilir. Bu durumlar genellikle zamanla düzelir veya medikal tedavi ile kontrol altına alınabilir.
Tedavi kararı ve cerrahi işlemler konusunda mutlaka deneyimli bir Genel Cerrahi uzmanı ile görüşülmelidir.
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?
Hirschprung hastalığı erken tanı ve tedavi gerektiren ciddi bir durumdur. Aşağıdaki belirtiler görüldüğünde derhal bir Genel Cerrahi uzmanına başvurulmalıdır:
- Yenidoğan bebeğin doğumdan sonraki 48 saat içinde ilk dışkısını (mekonyum) yapamaması
- Bebeğin karnında progresif şişkinlik ve gerginlik
- Safralı (yeşil renkli) kusma
- İnatçı kabızlık ve gaz çıkaramama
- Bebekte huzursuzluk, emmeme, kilo alamama
- Ateş, halsizlik ve karında hassasiyet (enterokolit bulgularını düşündürür, acil durumdur)
- Kanlı ishal (ciddi komplikasyon işareti olabilir)
Daha büyük çocuklarda kronik kabızlık, karın şişliği, büyüme geriliği ve beslenme sorunları varsa mutlaka değerlendirilmelidir. Erken tanı ve tedavi, komplikasyonları önler ve bebeğin normal gelişimini sağlar.
Korunma Yolları
Hirschprung hastalığı doğumsal bir anomali olduğundan, hastalığın oluşumunu önlemenin bilinen bir yolu yoktur. Hastalık embriyonik gelişim sırasında meydana gelir ve anne karnındayken önleyici bir tedbir alınamaz. Ancak aşağıdaki yaklaşımlar risk yönetimi ve erken tanı açısından önemlidir:
Genetik danışmanlık: Ailede Hirschprung hastalığı öyküsü varsa, sonraki gebeliklerde risk artmış olabilir. Genetik danışmanlık alınması, ailenin risk durumunu anlaması ve bilgilendirilmesi açısından faydalıdır. Özellikle birden fazla çocuğu etkilenen ailelerde genetik değerlendirme önerilir.
Prenatal takip: Gebelik takipleri sırasında yapılan ultrasonografide bazı durumlarda bağırsak genişlemesi tespit edilebilir, ancak bu bulgu Hirschprung hastalığına özgü değildir. Yine de şüpheli bulgular varlığında doğum sonrası yakın takip planlanabilir.
Erken tanı: Hastalığın kendisi önlenemese de, erken tanı ile komplikasyonlar önlenebilir. Yenidoğan döneminde bebeğin ilk 48 saat içinde dışkılama yapıp yapmadığı mutlaka kontrol edilmelidir. Risk faktörü olan bebeklerde (Down sendromu, aile öyküsü gibi) daha dikkatli değerlendirme yapılmalıdır.
Farkındalık: Ebeveynlerin ve sağlık çalışanlarının hastalık belirtileri konusunda bilinçli olması, gecikmeden tanı konulmasını sağlar. Kronik kabızlık, karın şişliği gibi belirtilerin ciddiye alınması ve gerektiğinde ileri tetkik yapılması önemlidir.
Hirschprung hastalığı olan çocukların ailelerinde tekrarlama riski genel popülasyona göre yüksektir. Bu nedenle aile planlaması ve sonraki gebelikler konusunda Genel Cerrahi uzmanı ve genetik danışmanlarla görüşülmesi önerilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Hirschprung hastalığı ameliyat olmadan iyileşir mi?
Hayır, Hirschprung hastalığının medikal tedavisi yoktur ve hastalık ameliyat olmadan kendiliğinden iyileşmez. Hastalığın nedeni bağırsaktaki sinir hücrelerinin doğuştan bulunmaması olduğundan, bu sinir hücreleri sonradan oluşamaz veya ilaçlarla tedavi edilemez. Kesin tedavi, sinir hücresi olmayan bağırsak segmentinin cerrahi olarak çıkarılması ve sağlıklı bağırsağın anüse bağlanmasıdır. Ameliyat yapılmadığı takdirde hastalık ilerler ve ciddi komplikasyonlara yol açabilir. Geçici olarak rektal yıkama ve destekleyici tedaviler uygulanabilir, ancak bunlar kesin çözüm değildir. Tanı konulduktan sonra uygun zamanda cerrahi tedavi planlanmalıdır. Tedavi kararı için mutlaka bir Genel Cerrahi uzmanına başvurulmalıdır.
Hirschprung hastalığı ameliyatı sonrası çocuğum normal yaşayabilir mi?
Evet, Hirschprung hastalığı ameliyatı sonrası çocukların büyük çoğunluğu normal ve sağlıklı bir yaşam sürer. Ameliyat başarılı olduğunda, çocuklar normal bağırsak fonksiyonlarına kavuşur ve yaşıtlarıyla aynı aktiviteleri yapabilir. Ameliyat sonrası ilk dönemde bazı uyum sorunları olabilir, ancak bunlar genellikle zamanla düzelir. Bazı çocuklarda ameliyat sonrası kabızlık veya dışkı kaçırma gibi sorunlar devam edebilir, ancak bunlar genellikle diyet düzenlemeleri, bağırsak eğitimi ve gerekirse medikal tedavi ile kontrol altına alınabilir. Uzun dönem takiplerde hastaların %90'ından fazlası iyi sonuçlar elde eder. Düzenli takip ve gerektiğinde destekleyici tedavilerle çocuklar okula gidebilir, spor yapabilir ve normal sosyal yaşam sürdürebilir. Ameliyat sonrası takip için Genel Cerrahi uzmanınızla düzenli görüşmeler önemlidir.
Hirschprung hastalığının komplikasyonları nelerdir?
Hirschprung hastalığının en ciddi komplikasyonu enterokolittir (bağırsak iltihabı). Enterokolit, bağırsakta biriken dışkı ve bakterilerin neden olduğu ağır bir enfeksiyondur ve tedavi edilmediğinde hayati tehlike oluşturabilir. Belirtileri arasında ateş, kanlı ishal, karın şişliği ve gerilimi, kusma ve halsizlik bulunur. Bu durumda acil tıbbi müdahale gerekir. Diğer komplikasyonlar arasında bağırsak tıkanıklığı, bağırsak delinmesi (perforasyon), sepsis (kan enfeksiyonu) ve beslenme bozuklukları sayılabilir. Ameliyat sonrası dönemde de bazı komplikasyonlar görülebilir: anastomoz darlığı (bağlantı yerinin daralması), kronik kabızlık, dışkı kaçırma ve tekrarlayan enterokolit. Erken tanı ve uygun cerrahi tedavi ile bu komplikasyonların çoğu önlenebilir veya başarıyla tedavi edilebilir. Herhangi bir şüpheli belirti görüldüğünde derhal Genel Cerrahi uzmanına başvurulmalıdır.
Hirschprung hastalığı kalıtsal mıdır, ikinci çocuğumda da görülür mü?
Hirschprung hastalığının genetik bir bileşeni vardır ve ailevi geçiş gösterebilir. Vakaların yaklaşık %20'sinde ailesel öykü bulunur. Bir çocukta Hirschprung hastalığı varsa, ailenin sonraki çocuklarında hastalık görülme riski genel popülasyona göre artar, ancak bu risk kesin değildir ve her durumda farklılık gösterir. Risk oranı, hastalığın şiddetine, etkilenen bağırsak uzunluğuna ve aile öyküsüne bağlı olarak değişir. Kısa segment hastalığında tekrarlama riski %1-5 arasındayken, uzun segment hastalığında bu oran daha yüksek olabilir. Hastalık birden fazla genle ilişkili olup, en sık RET geni mutasyonları sorumludur.
Ailede Hirschprung hastalığı öyküsü varsa, gelecek gebeliklerde genetik danışmanlık alınması önerilir. Genetik danışman ve Genel Cerrahi uzmanı, ailenin risk durumunu değerlendirebilir ve sonraki gebelikler için önerilerde bulunabilir. Ancak unutulmamalıdır ki, risk artmış olsa bile çoğu durumda sonraki çocuklar sağlıklı doğar.
Bebeğimde kabızlık var, bu Hirschprung hastalığı olabilir mi?
Bebeklerde kabızlık oldukça yaygın bir sorundur ve çoğu zaman Hirschprung hastalığı ile ilişkili değildir. Fonksiyonel kabızlık, beslenme alışkanlıkları, yetersiz sıvı alımı veya formül değişiklikleri gibi birçok basit neden kabızlığa yol açabilir. Ancak bazı özel durumlar Hirschprung hastalığını düşündürmelidir: Yenidoğan döneminde ilk 48 saat içinde mekonyum çıkaramaması, doğumdan itibaren sürekli ve ağır kabızlık, kabızlığa eşlik eden karın şişliği, kusma ve kilo alamama, normal lavman veya tedavilere yanıt vermeyen inatçı kabızlık. Ayrıca Down sendromu gibi ek anomalilerin varlığı da riski artırır.
Eğer bebeğinizde bu bulgular varsa veya kabızlık normal tedavilere rağmen düzelmiyorsa, mutlaka bir Genel Cerrahi uzmanına başvurarak değerlendirme yaptırmalısınız. Uzman, fizik muayene ve gerekirse ileri tetkiklerle ayırıcı tanı yapacak ve uygun tedaviyi planlayacaktır. Çoğu kabızlık vakası basit önlemlerle düzelir, ancak şüpheli durumlarda erken değerlendirme önemlidir.


