Göz Yaralanmaları Hastalığı

Göz Yaralanmaları Nedir?

Göz yaralanmaları, gözün çeşitli dış etkenler sonucu zarar görmesi durumudur. Bu yaralanmalar mekanik travmalar, kimyasal yanıklar, termal hasarlar veya radyasyon maruziyeti şeklinde ortaya çıkabilir. Göz küresinin hassas yapısı nedeniyle, küçük görünen yaralanmalar bile ciddi komplikasyonlara ve kalıcı görme kaybına yol açabilir. İş kazaları, spor yaralanmaları, ev kazaları ve şiddet olayları en sık görülen nedenler arasındadır. Göz yaralanmaları acil oftalmolojik müdahale gerektiren durumlar olup, erken tanı ve tedavi prognoz açısından kritik öneme sahiptir.

Belirtileri

• Ani başlayan göz ağrısı ve yanma hissi
• Görme keskinliğinde azalma veya bulanık görme
• Göz içinde veya etrafında kanama
• Işığa aşırı duyarlılık (fotofobi)
• Gözde yabancı cisim hissi
• Göz kapaklarında şişlik, çürük veya yırtılma
• Gözde kızarıklık ve konjonktival hemoraji
• Göz bebeğinin şekil bozukluğu veya düzensizliği
• Aşırı gözyaşı akıntısı
• Gözü açamama veya hareket ettirmede güçlük
• Çift görme (diplopi)
• Göz içinden sıvı veya kan gelmesi

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Göz yaralanmalarının nedenleri çok çeşitlidir. Mekanik travmalar arasında künt travmalar (yumruk, top çarpması), penetran yaralanmalar (kesici-delici cisimler, metal parçacıkları) ve patlayıcı yaralanmalar sayılabilir. Kimyasal yaralanmalar asit veya alkali maddelerin göze teması sonucu oluşur; özellikle alkali yanıklar daha derin doku hasarına neden olur. Termal yaralanmalar sıcak sıvı, buhar veya alev teması ile meydana gelir. Ultraviyole ışınlarına maruz kalma (kaynak yaparken koruyucu gözlük kullanmamak) korneal yanıklara yol açabilir.

Risk faktörleri arasında koruyucu gözlük kullanmadan tehlikeli işlerde çalışmak, inşaat ve metal işleme sektörlerinde çalışmak, temas sporları yapmak, ev işlerinde temizlik kimyasalları kullanırken dikkatli olmamak, çocuklarda oyuncak ve keskin cisimlerle oynamak yer alır. Erkekler kadınlara göre daha yüksek risk altındadır ve yaralanmaların önemli bir kısmı 18-45 yaş aralığında görülür.

Tanı Yöntemleri

Göz yaralanmalarının tanısı detaylı bir oftalmolojik muayene ile konur. İlk değerlendirmede yaralanma mekanizması, zamanı ve şiddeti sorgulanır. Görme keskinliği testi yapılır ve her iki göz karşılaştırmalı olarak değerlendirilir. Yarık lamba mikroskopisi ile kornea, ön kamara, iris, lens ve ön segment yapıları detaylı incelenir.

Göz içi basıncı ölçümü (tonometri) yapılır, ancak açık glob yaralanması şüphesi varsa bu işlemden kaçınılır. Pupilla refleksleri kontrol edilir. Fundus muayenesi ile retina ve optik sinir değerlendirilir. Şüpheli durumlarda orbital bilgisayarlı tomografi veya ultrasonografi gibi görüntüleme yöntemleri kullanılır. Yabancı cisim varlığından şüphelenildiğinde radyolojik görüntüleme mutlaka yapılmalıdır. Kimyasal yaralanmalarda pH ölçümü önemlidir. Kesin tanı ve tedavi planlaması için mutlaka bir Göz Hastalıkları uzmanına başvurulmalıdır.

Tedavi Seçenekleri

Göz yaralanmalarının tedavisi yaralanma tipine ve şiddetine göre değişir. Kimyasal yaralanmalarda ilk müdahale çok önemlidir; göz hemen bol miktarda temiz su veya serum fizyolojik ile en az 15-20 dakika yıkanmalıdır. Hastaneye ulaşana kadar yıkama işlemi sürdürülmelidir.

Yüzeyel korneal abrazyon (sıyrık) durumlarında antibiyotikli göz damlaları, sikloplejik ajanlar ve ağrı kesiciler kullanılır. Kornea genellikle 24-48 saat içinde iyileşir. Yabancı cisim varlığında steril koşullarda çıkarılması gerekir. Penetran yaralanmalarda acil cerrahi müdahale gerekebilir; göz steril bir örtü ile kapatılarak hasta acilen ameliyathaneye alınır.

Künt travmalarda hifema (ön kamarada kanama) gelişmişse yatak istirahati, baş yüksekliği, göz içi basıncını düşürücü ilaçlar ve sikloplejik damlar kullanılır. Lens dislokasyonu, retina dekolmanı veya glob rüptürü gibi ciddi durumlarda acil cerrahi gerekir. Antibiyotik profilaksisi enfeksiyon riskini azaltmak için uygulanır. Tetanoz aşısı durumu kontrol edilir ve gerekirse güncellenir.

Tedavi süreci düzenli kontroller ile takip edilir. Bazı hastalarda uzun dönem komplikasyonlar gelişebileceğinden takip çok önemlidir. Tedavi planı her hasta için bireyselleştirilmeli ve Göz Hastalıkları uzmanı tarafından yönetilmelidir.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Göz yaralanmaları acil tıbbi müdahale gerektiren durumlardır. Aşağıdaki belirtilerden herhangi biri varsa derhal bir Göz Hastalıkları uzmanına veya acil servise başvurulmalıdır:

• Göze herhangi bir cisim batması veya penetrasyon şüphesi
• Kimyasal madde teması (yıkama yapılarak hemen başvurulmalı)
• Ani ve şiddetli göz ağrısı
• Ani görme kaybı veya görme alanında kayıp
• Gözden kanama veya anormal sıvı gelmesi
• Göz bebeğinin şekil bozukluğu
• Gözü açamama veya hareket ettirememe
• Çift görme
• Göz kapaklarında derin kesik veya yırtılma
• Şiddetli künt travma sonrası göz çevresinde şişlik ve morarma

Hafif görünen yaralanmalarda bile, 24 saat içinde semptomlar kötüleşirse veya iyileşme olmazsa mutlaka doktora başvurulmalıdır. Göz yaralanmalarında zaman faktörü kritiktir ve erken müdahale görme kaybını önleyebilir.

Korunma Yolları

Göz yaralanmalarının büyük çoğunluğu önlenebilir niteliktedir. İş yerlerinde uygun koruyucu gözlük kullanımı zorunlu olmalıdır. Kaynak, taşlama, kesme işleri sırasında mutlaka sertifikalı koruyucu gözlük takılmalıdır. Kimyasal maddelerle çalışırken yüz siperi veya koruyucu gözlük kullanılmalı, iş güvenliği kurallarına uyulmalıdır.

Spor aktivitelerinde, özellikle raket sporları, basketbol, futbol gibi aktivitelerde uygun sporcu gözlükleri tercih edilmelidir. Ev işlerinde temizlik kimyasalları kullanırken dikkatli olunmalı, çocukların erişemeyeceği yerlerde saklanmalıdır. Çim biçme, ağaç budama gibi bahçe işlerinde koruyucu gözlük takılmalıdır.

Çocuklar kesici, delici ve fırlatılabilir oyuncaklardan uzak tutulmalı, oyun alanları güvenli hale getirilmelidir. Havai fişek ve patlayıcı maddelerden uzak durulmalıdır. Güneşin zararlı UV ışınlarından korunmak için UV korumalı güneş gözlüğü kullanılmalıdır. Araç kullanırken emniyet kemeri takılması, hava yastığının çalışması halinde göz yaralanmalarını azaltabilir. Düzenli göz kontrolleri ve farkındalık artırma çalışmaları da korunmada önemli rol oynar.

Sıkça Sorulan Sorular

Göze yabancı cisim kaçtığında ne yapmalıyım?

Göze yabancı cisim kaçtığında öncelikle gözü ovmaktan kaçının, bu durum daha fazla hasara yol açabilir. Göz kapaklarınızı birkaç kez kırpıştırarak cismin gözyaşı ile çıkmasını sağlamaya çalışın. Üst göz kapağını alt kapak üzerine çekerek de yardımcı olabilirsiniz. Temiz suyla gözü yıkayabilirsiniz. Eğer cisim gözde sabitlenmiş görünüyorsa, batmış veya gömülmüşse kesinlikle çıkarmaya çalışmayın. Gözü steril bir bezle hafifçe kapatın ve derhal Göz Hastalıkları uzmanına başvurun. Metal parçacıkları veya cam kırıkları gibi keskin cisimler ciddi hasara neden olabileceğinden profesyonel yardım şarttır.

Kimyasal madde gözüme sıçradı, ne kadar süre yıkamalıyım?

Kimyasal madde göze temas ettiğinde hemen bol miktarda temiz su veya serum fizyolojik ile gözü yıkamaya başlayın. Yıkama işlemi en az 15-20 dakika sürdürülmelidir, bazı durumlarda 30 dakikaya kadar uzatılabilir. Yıkama sırasında göz kapaklarını açık tutun ve gözü her yöne hareket ettirerek tüm yüzeylerin temizlenmesini sağlayın. Kontakt lens kullanıyorsanız mümkünse çıkarın. Yıkama işlemini yaparken hastaneye giden yolda bile sürdürün. Alkali maddeler (çamaşır suyu, kireç, deterjan) asitlere göre daha tehlikeli olup daha uzun yıkama gerektirir. Yıkama sonrası mutlaka acil servise veya Göz Hastalıkları uzmanına başvurun, çünkü kimyasal yanıklar gecikmiş komplikasyonlara yol açabilir.

Göz çevreme darbe aldım ama görmem normal, yine de doktora gitmeli miyim?

Evet, göz çevresine alınan darbe sonrası görmeniz normal olsa bile mutlaka Göz Hastalıkları uzmanına başvurmalısınız. Künt travmalar sonrası bazı ciddi komplikasyonlar hemen belirgin olmayabilir. Retina yırtığı, retina dekolmanı, göz içi kanama (hifema), lens dislokasyonu, glob rüptürü veya optik sinir hasarı gibi durumlar başlangıçta hafif semptomlarla seyredebilir ancak tedavi edilmezse kalıcı görme kaybına yol açabilir. Özellikle travma sonrası gözde ağrı, kızarıklık, ışık hassasiyeti, çift görme veya görme alanında değişiklik varsa acil değerlendirme şarttır. Erken tanı ve tedavi, olası komplikasyonların önlenmesi ve görme fonksiyonlarının korunması açısından kritik önem taşır.

Kaynak yaparken gözlerim yandı, ne yapmalıyım?

Kaynak sırasında koruyucu gözlük kullanmadan ultraviyole ışınlara maruz kalmak korneal yanığa (fotokeratit) neden olur. Bu durum genellikle maruziyetten 6-12 saat sonra belirtiler verir. Şiddetli göz ağrısı, yanma, yabancı cisim hissi, ışığa aşırı duyarlılık, gözyaşı artışı ve göz kızarıklığı görülür. İlk yardım olarak gözleri kapalı tutun, soğuk kompres uygulayın ve ağrı kesici alabilirsiniz. Ancak mutlaka bir Göz Hastalıkları uzmanına başvurmalısınız. Doktor kornea hasarının derecesini değerlendirecek, antibiyotikli göz damlaları, sikloplejik damlar ve ağrı kesiciler reçete edecektir. Tedavi edilmezse enfeksiyon riski ve kalıcı kornea hasarı gelişebilir. İyileşme genellikle 24-48 saat içinde başlar ancak takip önemlidir.

Çocuğumun gözüne oyuncak çarptı, ne zaman endişelenmeli?

Çocukların gözüne herhangi bir cisim çarptığında dikkatli değerlendirme gerekir. Çocuk gözünü açamıyorsa, sürekli ağlıyorsa, gözden kanama varsa, göz bebeğinde şekil bozukluğu fark ediyorsanız veya çocuk göremediğini söylüyorsa derhal acil servise başvurun. Hafif çarpma sonrası bile göz çevresinde şişlik, morarma, kızarıklık devam ediyorsa veya çocuk ışıktan rahatsız oluyorsa 24 saat içinde Göz Hastalıkları uzmanına götürün. Çocuklar ağrıyı tam ifade edemeyebilir, bu nedenle davranış değişiklikleri önemlidir. Gözünü sürekli ovuşturma, kaşınma, bir gözünü kapatma veya oyun oynamak istememe gibi belirtiler sorun olduğunu gösterebilir. Küçük görünen yaralanmalar bile ciddi iç göz hasarlarına yol açabileceğinden şüphe durumunda her zaman profesyonel değerlendirme yaptırın.