Evlilikte Eş Şiddeti Hastalığı

Evlilikte Eş Şiddeti Nedir?

Evlilikte eş şiddeti, evlilik veya birlikte yaşama ilişkisi içinde bir eşin diğer eşe yönelik fiziksel, psikolojik, cinsel veya ekonomik zarar verme davranışlarını içeren ciddi bir toplumsal ve sağlık sorunudur. Eş şiddeti, kadınlara ve erkeklere yönelik olabilmekle birlikte, istatistiksel olarak kadınlar daha sık mağdur olmaktadır. Bu durum, mağdurun fiziksel ve ruh sağlığını ciddi şekilde etkileyerek travma sonrası stres bozukluğu, depresyon, anksiyete bozuklukları ve hatta intihar düşüncelerine yol açabilir.

Şiddet, tek bir olay olabileceği gibi, zaman içinde tekrarlayan ve şiddeti artan bir döngü şeklinde de ortaya çıkabilir. Dünya Sağlık Örgütü, eş şiddetini küresel bir halk sağlığı sorunu olarak tanımlamaktadır. Türkiye'de de bu sorunla mücadele için yasal düzenlemeler ve koruma mekanizmaları bulunmaktadır.

Belirtileri

Eş şiddetinin belirtileri, şiddetin türüne göre değişiklik gösterebilir:

• Fiziksel Şiddet Belirtileri: Vücutta morluklar, kesikler, kırıklar, yanıklar, saç dökülmesi, açıklanamayan yaralanmalar, sık acil servise başvuru
• Psikolojik/Duygusal Şiddet Belirtileri: Sürekli eleştiri, aşağılama, hakaret, tehdit, izole edilme, sosyal ilişkilerden koparılma, sürekli kontrol altında tutulma, suçluluk hissettirilme
• Cinsel Şiddet Belirtileri: İstenmeyen cinsel ilişkiye zorlama, cinsel tercih ve sınırların ihlali, küçük düşürücü cinsel davranışlar
• Ekonomik Şiddet Belirtileri: Çalışmasına izin vermeme, gelire erişimi engelleme, ekonomik kararlardan dışlama, sürekli maddi bağımlılık yaratma
• Mağdurda Görülen Psikolojik Belirtiler: Kronik anksiyete, depresyon, uykusuzluk, iştahsızlık, konsantrasyon güçlüğü, özgüven kaybı, sosyal izolasyon, sürekli korku ve tedirginlik hali
• Davranışsal Belirtiler: Eşinin tepkilerinden sürekli çekinme, özür dileme davranışı, kararlarını eşine danışmadan alamama, sürekli izin isteme

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Eş şiddetinin tek bir nedeni yoktur; birçok faktörün etkileşimi sonucu ortaya çıkar:

Bireysel Risk Faktörleri: Çocuklukta şiddete maruz kalma veya tanık olma, alkol ve madde bağımlılığı, kişilik bozuklukları, dürtü kontrol sorunları, düşük özsaygı, geleneksel cinsiyet rollerine katı bağlılık, stres yönetimi güçlükleri.

İlişkisel Faktörler: İletişim sorunları, ekonomik stres, güç dengesizliği, eşler arası çatışma çözme becerilerinin yetersizliği, erken yaşta evlilik, istenmeyen gebelikler.

Toplumsal ve Kültürel Faktörler: Toplumsal cinsiyet eşitsizliği, kadına yönelik şiddeti normalleştiren kültürel inançlar, kadının toplumsal statüsünün düşük olması, şiddeti meşrulaştıran geleneksel normlar, yasal sistemin yetersizliği.

Çevresel Faktörler: İşsizlik, yoksulluk, düşük eğitim düzeyi, sosyal destek sistemlerinin zayıflığı, toplumsal izolasyon.

Bu faktörlerin varlığı şiddetin kesinlikle ortaya çıkacağı anlamına gelmez, ancak riski artırır. Şiddet uygulayan kişi her durumda kendi davranışından sorumludur.

Tanı Yöntemleri

Eş şiddeti tıbbi bir hastalık olmamakla birlikte, mağdurların durumunun değerlendirilmesi için profesyonel yaklaşımlar kullanılır:

Klinik Görüşme: Psikolojik danışman veya psikolog, güvenli bir ortamda mağdurla ayrıntılı görüşme yapar. Şiddet öyküsü, sıklığı, türü ve şiddeti değerlendirilir. Mağdurun güvenliği ve acil risk durumu öncelikli olarak ele alınır.

Standart Değerlendirme Araçları: Şiddet riski ve mağdurun ruh sağlığı durumunu değerlendirmek için çeşitli ölçekler kullanılabilir. Travma sonrası stres, depresyon ve anksiyete belirtileri sistematik olarak değerlendirilir.

Fiziksel Muayene: Gerekli durumlarda, fiziksel şiddet belirtilerinin tespiti için tıbbi muayene yapılır ve adli raporlama süreçleri başlatılabilir.

Güvenlik Planlaması: Mağdurun mevcut güvenlik durumu ve acil eylem planı değerlendirilir.

Kesin değerlendirme ve destek için bir psikolojik danışman, psikolog veya psikiyatr gibi ruh sağlığı uzmanına başvurulması önemlidir. Ayrıca, kolluk kuvvetleri ve kadın danışma merkezleri de destek sağlayabilir.

Tedavi Seçenekleri

Eş şiddeti mağdurlarına yönelik müdahale çok yönlü bir yaklaşım gerektirir:

Psikolojik Destek ve Terapi: Bireysel psikoterapi, mağdurun travmayı işlemesine, özsaygısını yeniden inşa etmesine ve başa çıkma becerilerini geliştirmesine yardımcı olur. Travma odaklı bilişsel davranışçı terapi (BDT) ve göz hareketleriyle duyarsızlaştırma ve yeniden işleme (EMDR) gibi kanıta dayalı yaklaşımlar etkili olabilir.

Kriz Müdahalesi: Acil durumlarda, mağdurun güvenliğinin sağlanması ve kriz durumunun stabilize edilmesi önceliklidir. Sığınma evleri ve acil koruma hizmetleri kritik öneme sahiptir.

Grup Terapisi: Benzer deneyimlere sahip diğer mağdurlarla bir araya gelmek, izolasyon duygusunu azaltır ve sosyal destek sağlar.

Aile ve Çift Terapisi: Sadece şiddetin durduğu ve güvenliğin sağlandığı durumlarda, ilişkinin onarılması isteniyorsa dikkatli bir şekilde değerlendirilerek uygulanabilir. Ancak aktif şiddet durumunda önerilmez.

Farmakolojik Tedavi: Depresyon, anksiyete veya travma sonrası stres bozukluğu belirtileri için psikiyatrist tarafından ilaç tedavisi önerilebilir.

Sosyal ve Yasal Destek: Sosyal hizmet uzmanları, hukuki danışmanlık, barınma desteği, ekonomik bağımsızlık için mesleki eğitim programları gibi kaynaklara erişim sağlanır.

Güvenlik Planlaması: Mağdurla birlikte acil durum eylem planı oluşturulur, güvenli iletişim yolları belirlenir.

Tedavi planı her bireyin ihtiyaçlarına göre kişiselleştirilmelidir. Profesyonel destek almak, iyileşme sürecinin en önemli adımıdır.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Eş şiddeti yaşayan veya yaşadığından şüphelenilen her durumda profesyonel yardım alınmalıdır:

• Acil Durumlar: Fiziksel şiddet, yaralanma, hayati tehlike söz konusuysa derhal 155 Polis İmdat Hattı veya 112 Acil Sağlık Hizmetleri aranmalı ve güvenli bir yere geçilmelidir
• Tekrarlayan Şiddet: Şiddet olayları tekrarlanıyor veya şiddeti artıyorsa
• Psikolojik Belirtiler: Depresyon, anksiyete, intihar düşünceleri, uyku ve yeme bozuklukları, travma belirtileri görülüyorsa
• Çocukların Etkilenmesi: Evdeki şiddet çocukları da etkiliyorsa
• İzolasyon: Sosyal çevreden tamamen koparılma durumu yaşanıyorsa
• Ekonomik Kontrol: Temel ihtiyaçlara erişim engelleniyorsa

Başvurulabilecek yerler: Psikolojik danışma merkezleri, aile danışma merkezleri, kadın danışma merkezleri (ŞÖNİM - Şiddet Önleme ve İzleme Merkezleri), hastane psikiyatri ve psikoloji birimleri, ALO 183 Sosyal Destek Hattı.

Unutulmamalıdır ki şiddet asla normal değildir ve yardım almak güçlülük işaretidir.

Korunma Yolları

Eş şiddetinden korunma, hem bireysel hem de toplumsal düzeyde önlemler gerektirir:

Bireysel Düzeyde:

• İlişkide erken uyarı işaretlerini tanıma: Aşırı kıskançlık, kontrol etme, izole etme girişimleri
• Sağlıklı ilişki sınırları belirleme ve iletişim becerilerini geliştirme
• Ekonomik bağımsızlığı koruma veya kazanma
• Sosyal destek ağlarını güçlü tutma, izole olmama
• Güvenlik planı oluşturma: Acil durum numaraları, güvenli bir kaçış yolu, güvenilir kişilerin iletişim bilgileri
• Önemli belgelerin kopyalarını güvenli bir yerde saklama
• Yasal hakları öğrenme: Koruma kararı, boşanma hakları

Toplumsal Düzeyde:

• Toplumsal cinsiyet eşitliği eğitimleri
• Şiddeti normalleştiren kültürel inançlara karşı farkındalık çalışmaları
• Okullarda sağlıklı ilişkiler ve şiddet önleme eğitimleri
• Medyanın sorumlu yayıncılık yapması
• Yasal düzenlemelerin güçlendirilmesi ve etkin uygulanması
• Destek hizmetlerine erişimin kolaylaştırılması

Şiddete tanık olanların da sessiz kalmaması, mağdura destek olması ve gerektiğinde yetkilileri bilgilendirmesi önemlidir. Toplumsal duyarlılık, şiddetin önlenmesinde kritik rol oynar.

Sıkça Sorulan Sorular

Eşim sadece bağırıp çağırıyor, fiziksel şiddet uygulamıyor. Bu da şiddet sayılır mı?

Evet, kesinlikle şiddet sayılır. Şiddet sadece fiziksel değildir; psikolojik/duygusal şiddet de en az fiziksel şiddet kadar zararlıdır. Sürekli bağırma, hakaret etme, aşağılama, tehdit etme, kontrol altında tutma gibi davranışlar psikolojik şiddettir ve mağdurun ruh sağlığını ciddi şekilde etkileyebilir. Psikolojik şiddet, depresyon, anksiyete, travma sonrası stres bozukluğu ve özgüven kaybına yol açabilir. Ayrıca, psikolojik şiddet genellikle fiziksel şiddetin de habercisidir. Bu tür davranışları yaşıyorsanız, bir psikolojik danışman veya ruh sağlığı uzmanından destek almanız önemlidir. Yaşadığınız durum normalleştirilmemeli ve ciddiye alınmalıdır.

Eşimden şiddet görüyorum ama ayrılmak istemiyorum. Ne yapmalıyım?

Öncelikle güvenliğiniz en önemli konudur. Ayrılmak istememeniz anlaşılabilir bir duygudur; birçok mağdur ekonomik bağımlılık, çocuklar, duygusal bağlar veya toplumsal baskı nedeniyle ilişkide kalmayı tercih edebilir. Ancak şiddet devam ediyorsa profesyonel yardım almak kritik öneme sahiptir. Bir psikolojik danışman veya terapist, durumunuzu değerlendirmenize, güvenlik planı oluşturmanıza ve seçeneklerinizi netleştirmenize yardımcı olabilir. Eğer ilişkiyi sürdürmek istiyorsanız, bu ancak şiddetin tamamen durması ve eşinizin de profesyonel yardım alması koşuluyla mümkün olabilir. ŞÖNİM (155 üzerinden ulaşılabilir) gibi kurumlardan danışmanlık alabilir, yasal haklarınızı öğrenebilir ve gerekirse koruma kararı alabilirsiniz. Kararı siz verirsiniz, ancak bilgilendirilmiş ve güvenli bir şekilde vermeniz önemlidir.

Çocuklarım şiddete tanık oluyor. Bu onları nasıl etkiler?

Çocukların ebeveynler arasındaki şiddete tanık olması, kendilerine doğrudan şiddet uygulanması kadar travmatik olabilir. Bu durum çocuklarda anksiyete, depresyon, uyku bozuklukları, okul başarısında düşüş, saldırgan davranışlar veya aşırı içe kapanma gibi sorunlara yol açabilir. Uzun vadede, çocukların kendi ilişkilerinde şiddet uygulama veya şiddete maruz kalma riski artar; çünkü şiddeti normal bir ilişki dinamiği olarak öğrenebilirler. Çocukların duygusal ve psikolojik gelişimi olumsuz etkilenir, travma sonrası stres belirtileri görülebilir. Bu nedenle hem kendiniz hem de çocuklarınız için profesyonel destek almak son derece önemlidir. Çocuk psikologları veya aile danışmanları, çocuklarınızın yaşadıkları travmayı işlemelerine yardımcı olabilir. Güvenli bir ortam sağlamak, çocuklarınızın iyileşmesi için en önemli adımdır.

Erkek olarak eşimden şiddet görüyorum ama kimse inanmıyor. Ne yapabilirim?

Erkeklerin de eş şiddeti mağduru olabileceği bilimsel bir gerçektir ve yaşadığınız durum kesinlikle ciddiye alınmalıdır. Toplumsal cinsiyet kalıpları nedeniyle erkek mağdurlar genellikle daha az inanılır ve damgalanma korkusuyla yardım aramakta zorlanabilirler. Ancak şiddet, mağdurun cinsiyetine bakılmaksızın kabul edilemez bir davranıştır. Profesyonel yardım almanız çok önemlidir; psikolojik danışmanlar, psikologlar ve psikiyatristler cinsiyet ayrımı yapmadan destek sağlar. Yaşadıklarınızı belgeleyebilir (mesajlar, fotoğraflar), güvendiğiniz birkaç kişiye durumunuzu anlatabilir ve gerekirse yasal yollara başvurabilirsiniz. Kolluk kuvvetleri ve adli makamlar, erkek mağdurlara da koruma sağlamakla yükümlüdür. ALO 183 Sosyal Destek Hattı veya aile danışma merkezleri gibi kaynaklardan da yardım alabilirsiniz. Yaşadığınız şiddet gerçektir ve yardım almaya hakkınız vardır.

Şiddet gördükten sonra normal hayata dönmek ne kadar sürer?

İyileşme süreci her birey için farklıdır ve birçok faktöre bağlıdır: şiddetin süresi ve şiddeti, kişinin psikolojik dayanıklılığı, aldığı sosyal ve profesyonel destek, güvenli bir ortama erişim gibi. Bazı mağdurlar birkaç ay içinde önemli ilerleme kaydederken, bazıları için bu süreç yıllar alabilir. Travma sonrası stres bozukluğu gibi durumlar uzun süreli profesyonel müdahale gerektirebilir. Önemli olan, iyileşmenin doğrusal olmadığını anlamaktır; iyi ve kötü günler olabilir. Düzenli terapi, sosyal destek, güvenli bir yaşam ortamı ve gerekirse ilaç tedavisi iyileşmeyi hızlandırabilir. Kendinize karşı sabırlı olmanız ve profesyonel destek almanız kritik öneme sahiptir. Tam iyileşme mümkündür, ancak bu bir süreçtir ve acele etmeden, kendi hızınızda ilerlemeniz önemlidir. Bir psikolojik danışman veya terapist, bu süreçte size rehberlik edebilir.