Epistaksis (burun kanaması) Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi

Epistaksis (Burun Kanaması) Nedir?

Epistaksis, burun mukozasındaki kan damarlarından kaynaklanan kanamadır. Burun içi zengin bir damar ağına sahip olduğundan ve mukoza zarı oldukça ince olduğundan, burun kanaması sık karşılaşılan bir durumdur. Yaşam boyu neredeyse her insanın en az bir kez burun kanaması yaşadığı bilinmektedir. Epistaksis, kaynağına göre iki ana gruba ayrılır: anterior (ön) ve posterior (arka) epistaksis. Anterior epistaksis, burun septumunun ön kısmında yer alan ve Kiesselbach pleksus olarak bilinen bölgeden kaynaklanır ve tüm burun kanamalarının yaklaşık %90'ını oluşturur. Posterior epistaksis ise burun boşluğunun arka kısımlarından kaynaklanır, daha ciddi seyredebilir ve genellikle yaşlı hastalarda görülür.

Belirtileri

• Bir veya her iki burun deliğinden kan gelmesi
• Ağız yoluyla kan tadı hissetme veya kan tükürme (kanın arkaya akması durumunda)
• Yoğun kanamada baş dönmesi ve halsizlik
• Çarpıntı ve solukluk (şiddetli kanamalarda)
• Burun tıkanıklığı hissi
• Bulantı (yutulmuş kana bağlı)

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Burun kanamasının birçok nedeni bulunmaktadır. Lokal nedenler arasında burna travma, burun karıştırma, kuru hava, üst solunum yolu enfeksiyonları, alerjik rinit, burun septum deviasyonu, burun içi yabancı cisim ve nazal ilaç kullanımı (özellikle nazal dekonjestanların aşırı kullanımı) sayılabilir. Sistemik nedenler arasında hipertansiyon, kan pıhtılaşma bozuklukları (hemofili, von Willebrand hastalığı), trombositopeni, karaciğer hastalıkları, antikoagülan ilaç kullanımı (warfarin, aspirin, yeni nesil antikoagülanlar), alkol kullanımı ve nadir olarak tümörler yer alır.

Risk faktörlerini şu şekilde sıralayabiliriz: İleri yaş, kuru ve soğuk iklim koşulları, düşük nem ortamları, kronik sinüzit, alerjiler, kan sulandırıcı ilaç kullanımı, hipertansiyon, kardiyovasküler hastalıklar ve herediter hemorajik telenjiektazi gibi kalıtsal hastalıklar. Çocuklarda burun karıştırma alışkanlığı ve yabancı cisim en sık nedenler arasındadır.

Tanı Yöntemleri

Epistaksis tanısı genellikle klinik muayene ile konur. Kulak Burun Boğaz uzmanı, öncelikle detaylı bir öykü alır; kanamanın süresi, sıklığı, şiddeti, hangi burun deliğinden başladığı, geçmiş burun kanaması öyküsü, kullanılan ilaçlar ve eşlik eden hastalıklar sorgulanır. Fizik muayenede vital bulgular (tansiyon, nabız) değerlendirilir ve burun içi muayene yapılır.

Anterior rinoskopi ile burun ön kısmı, nazal spekulum ve ışık kaynağı kullanılarak incelenir. Kanama odağının lokalizasyonu için nazal endoskopi gerekebilir. Posterior epistaksisten şüphelenildiğinde veya kanama odağı görülemediğinde rijit veya fleksibl endoskopik muayene yapılır. Tekrarlayan veya şiddetli kanamalarda tam kan sayımı, pıhtılaşma testleri (PT, aPTT, INR), trombosit sayımı ve gerekirse karaciğer fonksiyon testleri istenir. Altta yatan yapısal bir patoloji düşünülüyorsa paranazal sinüs tomografisi veya MR görüntüleme yapılabilir. Kesin tanı ve tedavi planlaması için mutlaka bir Kulak Burun Boğaz uzmanına başvurulmalıdır.

Tedavi Seçenekleri

Epistaksis tedavisi, kanamanın şiddetine, lokalizasyonuna ve altta yatan nedene göre değişir. İlk müdahale evde yapılabilir: Hasta oturur pozisyonda başını hafifçe öne eğmelidir (geriye yatırmamalı), burun yumuşak kısmına 10-15 dakika sürekli baskı uygulanmalıdır. Soğuk kompres burun kökü ve alnına konabilir.

Tıbbi tedavi seçenekleri şunları içerir: Topikal vazokonstiriktör ajanlar (oksimetazolin, fenilefrin) ve lokal anestezikler kanama kontrolünde yardımcı olabilir. Kimyasal koterizasyon, kanama odağı görülebildiğinde gümüş nitrat ile yapılabilir. Elektrokoterizasyon, daha büyük damarlar için tercih edilir. Nazal tampon (anterior veya posterior) yerleştirilmesi, konservatif tedavilere yanıt vermeyen kanamalarda uygulanır. Günümüzde nazal tampon malzemeleri arasında Merocel, Rapid Rhino gibi genişleyebilen tamponlar veya balon tamponlar kullanılır.

Şiddetli veya tekrarlayan posterior epistaksis vakalarında endoskopik sfenopalatin arter ligasyonu veya anjiyografik embolizasyon gibi ileri girişimler gerekebilir. Altta yatan sistemik bir neden varsa (hipertansiyon, pıhtılaşma bozukluğu) bunların tedavisi de önemlidir. Antikoagülan kullanımının gözden geçirilmesi gerekebilir. Tedavi planı hastaya özel olarak bir Kulak Burun Boğaz uzmanı tarafından belirlenmelidir.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Aşağıdaki durumlarda mutlaka sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır: Burun kanaması 20 dakikadan uzun süren baskıya rağmen durmuyorsa, kanama çok şiddetli ve hızlıysa, sık tekrarlayan burun kanamaları varsa, travma sonrası burun kanaması gelişmişse, kan sulandırıcı ilaç kullanılıyorsa, baş dönmesi, bayılma hissi, halsizlik, solukluk, çarpıntı gibi belirtiler eşlik ediyorsa, kanama ağızdan da geliyorsa veya nefes almayı güçleştiriyorsa.

Çocuklarda burun kanaması sık görülse de, tekrarlayan veya uzun süren kanamalarda, yabancı cisim şüphesinde veya eşlik eden başka belirtiler varsa (kolay멍 멍 멍, diş eti kanaması gibi) mutlaka doktora başvurulmalıdır. Yaşlı hastalarda posterior epistaksis riski daha yüksek olduğundan, bu yaş grubunda burun kanaması daha dikkatli değerlendirilmelidir.

Korunma Yolları

Epistaksisten korunmak için bazı önlemler alınabilir: Ortam nemini artırmak için özellikle kış aylarında nemlendirici cihazlar kullanılabilir. Burun içi nemini korumak için tuzlu su spreyleri veya burun jeli düzenli kullanılabilir. Burnu karıştırma alışkanlığından kaçınılmalıdır. Nazal dekonjestan spreyler uzun süreli kullanılmamalı, kullanılacaksa doktor önerisi ile sınırlı sürede kullanılmalıdır.

Hipertansiyon kontrolü önemlidir, düzenli kan basıncı takibi yapılmalıdır. Aspirin ve antikoagülan ilaçlar doktor kontrolünde kullanılmalıdır. Burun travmalarından korunmak için gerekli önlemler alınmalıdır (spor yaparken koruyucu ekipman kullanımı gibi). Alerjik rinit veya kronik sinüzit gibi altta yatan hastalıklar uygun şekilde tedavi edilmelidir. Sigara ve alkol tüketimi sınırlandırılmalıdır. Dengeli beslenme ve yeterli sıvı tüketimi genel sağlık için önemlidir. Bu önlemlere rağmen sık burun kanaması yaşanıyorsa, altta yatan bir neden araştırılması için Kulak Burun Boğaz uzmanına başvurulmalıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Burun kanaması olduğunda başımı geriye mi yatırmalıyım?

Hayır, burun kanamasında başınızı geriye yatırmamalısınız. Bu yaygın bir yanlış uygulamadır. Başı geriye yatırmak kanın yutulmasına ve hava yoluna kaçmasına neden olabilir, ayrıca kanamanın gerçek miktarını gizler. Doğru yaklaşım, oturur pozisyonda başınızı hafifçe öne eğmek ve burnunuzun yumuşak kısmına (kemik olmayan bölge) 10-15 dakika boyunca kesintisiz baskı uygulamaktır. Bu süre zarfında ağızdan nefes almalısınız. Soğuk kompres burun köküne uygulanabilir. Kanama durmadıysa veya çok şiddetliyse acil sağlık hizmeti alınmalıdır.

Burun kanaması ciddi bir hastalığın belirtisi olabilir mi?

Çoğu burun kanaması zararsızdır ve kuru hava, burun karıştırma veya hafif travma gibi basit nedenlerden kaynaklanır. Ancak bazı durumlarda altta yatan ciddi bir sağlık sorununun belirtisi olabilir. Tekrarlayan, şiddetli veya uzun süren burun kanamaları, hipertansiyon, kan pıhtılaşma bozuklukları, karaciğer hastalıkları veya nadir olarak burun bölgesindeki tümörlerin işareti olabilir. Özellikle yaşlı hastalarda, kan sulandırıcı ilaç kullananlarda veya kolayca멍 멍 멍, diş eti kanaması gibi ek belirtiler varsa mutlaka değerlendirilmelidir. Sık tekrarlayan burun kanamaları yaşıyorsanız, altta yatan nedeni araştırmak için bir Kulak Burun Boğaz uzmanına başvurmanız önemlidir.

Çocuklarda burun kanaması neden sık görülür?

Çocuklarda burun kanaması yetişkinlere göre daha sık görülür ve genellikle endişe verici değildir. Bunun başlıca nedenleri şunlardır: Çocukların burun mukozası daha ince ve hassastır, burun içindeki kan damarları yüzeye daha yakındır. Çocuklar sıklıkla burunlarını karıştırır, bu da mukozada travmaya neden olur. Üst solunum yolu enfeksiyonları ve alerjik rinit çocuklarda yaygındır ve burun mukozasında tahriş yaratır. Kuru hava ve düşük nem, özellikle kış aylarında etkilidir. Bazı çocuklar burunlarına yabancı cisim sokabilir. Çoğu durumda basit önlemlerle (burun nemi, burnu karıştırmama) kontrol edilebilir. Ancak çok sık tekrarlayan, şiddetli veya eşlik eden belirtiler varsa (멍 멍 멍, diş eti kanaması) mutlaka doktor değerlendirmesi gerekir.

Burun tamponunu ne kadar süre takmam gerekir?

Burun tamponu süresi, kanamanın şiddeti, tipi ve kullanılan tampon malzemesine göre değişir. Genellikle anterior burun tamponları 24-72 saat arasında yerinde kalır. Bazı modern tampon malzemeleri (Merocel, Rapid Rhino gibi) daha kısa sürede çıkarılabilirken, geleneksel gazlı tamponlar daha uzun süre kalabilir. Posterior tamponlar genellikle 3-5 gün yerinde tutulur ve hastane takibi gerektirir. Tampon süresince antibiyotik tedavisi verilebilir. Tampon çıkarma işlemi mutlaka doktor tarafından yapılmalıdır, kendiniz çıkarmaya çalışmamalısınız. Erken çıkarma kanama tekrarına neden olabilirken, çok uzun bekleme enfeksiyon riskini artırır. Tam süre ve takip planı size tamponu yerleştiren Kulak Burun Boğaz uzmanı tarafından belirlenecektir.

Kan sulandırıcı ilaç kullanıyorum, burun kanaması olursa ne yapmalıyım?

Antikoagülan (warfarin, rivaroksaban gibi) veya antiplatelet (aspirin, klopidogrel gibi) ilaç kullanıyorsanız, burun kanaması riski artar ve kanama daha uzun sürebilir. Bu durumda öncelikle standart ilk yardım uygulamalısınız: oturarak başı öne eğin, burun yumuşak kısmına 15-20 dakika kesintisiz baskı uygulayın. Kanama durmazsa veya çok şiddetliyse acil servise başvurmalısınız. İlaçlarınızı kendi başınıza kesmemelisiniz, çünkü bu ciddi komplikasyonlara (inme, kalp krizi gibi) yol açabilir. Sağlık ekibi hem kanamayı kontrol edecek hem de ilaç dozunuzu gözden geçirecektir. Tekrarlayan burun kanamaları yaşıyorsanız, hem Kulak Burun Boğaz uzmanına hem de antikoagülan tedavinizi düzenleyen doktorunuza (kardiyolog, nörolog vb.) başvurarak tedavi planınızın yeniden değerlendirilmesini sağlamalısınız. Bazı durumlarda ilaç dozu ayarlanabilir veya alternatif tedaviler düşünülebilir.