Çocuk Kulak Burun Boğaz Hastalıkları Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi
Çocuk Kulak Burun Boğaz Hastalıkları Hastalığı
-
Bağlantılar
İlacınızı doğru seçin
Hastalığınıza uygun ilaç önerilerini doktorunuza danışın. Doktorbul rehberinde binlerce uzman.
Doktor bul →Çocuk Kulak Burun Boğaz Hastalıkları HASTALIĞINA BAKAN DOKTORLARIMIZ
Op. Dr. Erdal Erkoç
- Şehir: İstanbul
- Uzmanlık Alanları: Kulak Burun Boğaz
- Randevu Al
Doç. Dr. Raşit Cevizci
- Şehir: İstanbul
- Uzmanlık Alanları: Kulak Burun Boğaz
- Randevu Al
Prof. Dr. Mehmet Güven
- Şehir: Sakarya
- Uzmanlık Alanları: Kulak Burun Boğaz
- Randevu Al
Op. Dr. Sedat Rüzgar
- Şehir: İstanbul
- Uzmanlık Alanları: Kulak Burun Boğaz
- Randevu Al
Op. Dr. Arman Afrashi
- Şehir: İzmir
- Uzmanlık Alanları: Kulak Burun Boğaz
- Randevu Al
Op. Dr. Esra Bicik Kırıkkanat
- Şehir: Ankara
- Uzmanlık Alanları: Kulak Burun Boğaz
- Randevu Al
Doç. Dr. Yavuz Selim Yıldırım
- Şehir: İstanbul
- Uzmanlık Alanları: Kulak Burun Boğaz
- Randevu Al
Op. Dr. Emre Erkilet
- Şehir: Denizli
- Uzmanlık Alanları: Kulak Burun Boğaz
- Randevu Al
Prof. Dr. Gürsel Dursun
- Şehir: Ankara
- Uzmanlık Alanları: Kulak Burun Boğaz
- Randevu Al
Doç. Dr. Orhan Görgülü
- Şehir: Adana
- Uzmanlık Alanları: Kulak Burun Boğaz
- Randevu Al
Çocuk Kulak Burun Boğaz Hastalıkları
Çocuk Kulak Burun Boğaz Hastalıkları, Çocuk Kulak Burun Boğaz Hastalıkları Nedir?Çocuk kulak burun boğaz hastalıkları, yenidoğan döneminden ergenlik çağına kadar olan yaş grubunda görülen kulak, burun, boğaz ve baş-boyun bölgesi ile ilgili tıbbi sorunları kapsar.
Çocuk Kulak Burun Boğaz Hastalıkları Nedir?
Çocuk kulak burun boğaz hastalıkları, yenidoğan döneminden ergenlik çağına kadar olan yaş grubunda görülen kulak, burun, boğaz ve baş-boyun bölgesi ile ilgili tıbbi sorunları kapsar. Çocukların anatomik yapıları yetişkinlerden farklı olduğu için bu hastalıklar özel yaklaşım gerektirir. Çocuklarda en sık karşılaşılan KBB sorunları arasında orta kulak iltihabı (otitis media), bademcik ve geniz eti büyümesi, burun akıntısı ve tıkanıklığı, sinüzit, ses kısıklığı ve işitme sorunları yer alır.
Çocukların bağışıklık sistemleri henüz gelişmekte olduğu için özellikle üst solunum yolu enfeksiyonlarına daha yatkındırlar. Östaki borusu (kulağı boğaza bağlayan kanal) çocuklarda daha kısa ve yatay konumda olduğundan, burun ve boğazdaki enfeksiyonlar kolayca kulağa yayılabilir. Bu nedenle çocuklarda kulak enfeksiyonları çok sık görülür ve uygun tedavi edilmediğinde işitme kaybına yol açabilir.
Belirtileri
Çocuk KBB hastalıklarının belirtileri hastalığın türüne göre değişiklik gösterir. Genel olarak en sık karşılaşılan belirtiler şunlardır:
- Kulak ağrısı: Özellikle küçük çocuklar kulağını çekme, huzursuzluk ve ağlama ile bunu gösterebilir
- Ateş: Enfeksiyonlara bağlı yüksek ateş görülebilir
- Kulaktan akıntı: Sarı veya yeşil renkli akıntı enfeksiyon işaretidir
- İşitme azlığı: Çocuk seslere tepki vermeyebilir veya televizyonun sesini yüksek açabilir
- Burun tıkanıklığı ve akıntısı: Sürekli burun akıntısı ve ağızdan nefes alma
- Horlama: Uyku sırasında horlama ve nefes durmaları bademcik veya geniz eti büyümesine işaret edebilir
- Boğaz ağrısı: Yutkunma güçlüğü ve ağrı
- Ses kısıklığı: Sesin kalınlaşması veya kaybolması
- Öksürük: Özellikle geceleri artan öksürük
- Yüz ağrısı: Sinüzite bağlı yüzde ağrı ve şişlik
- Denge bozukluğu: İç kulak sorunlarında görülebilir
Nedenleri ve Risk Faktörleri
Çocuk KBB hastalıklarının nedenleri çok çeşitlidir. En sık neden viral ve bakteriyel enfeksiyonlardır. Üst solunum yolu enfeksiyonları çocuklarda çok yaygındır ve yılda 6-8 kez görülebilir. Virüsler (rinovirüs, adenovirüs, RSV) ve bakteriler (Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae, Moraxella catarrhalis) sık enfeksiyon etkenleridir.
Anatomik faktörler de önemli rol oynar. Çocuklarda östaki borusu kısa ve yatay olduğu için enfeksiyonlar kolayca kulağa ulaşır. Bademcik ve geniz eti çocukluk çağında doğal olarak büyük olup, aşırı büyüdüğünde solunum ve yutma sorunlarına yol açabilir.
Risk faktörleri şunlardır:
- Kreş veya okul gibi toplu yaşam alanlarında bulunma
- Pasif sigara dumanına maruz kalma
- Biberon kullanımı (özellikle yatarken)
- Mevsimsel değişiklikler (sonbahar ve kış ayları)
- Alerji öyküsü
- Bağışıklık sistemi zayıflığı
- Gastroözofageal reflü hastalığı
- Erken doğum
- Aile öyküsü
- Emzirme eksikliği
Tanı Yöntemleri
Çocuk KBB hastalıklarının tanısı detaylı öykü alma ve fizik muayene ile başlar. Kulak Burun Boğaz uzmanı, çocuğun şikayetlerini, hastalık süresini ve geçmiş hastalıklarını öğrenir. Anne-babanın gözlemleri tanı için çok değerlidir.
Kullanılan tanı yöntemleri:
- Otoskopi: Özel bir alet (otoskop) ile kulak zarının muayenesi, kulak enfeksiyonlarının temel tanı yöntemidir
- Timpanometri: Kulak zarının hareketini ölçerek orta kulakta sıvı olup olmadığını belirler
- İşitme testleri: Yaşa uygun işitme testleri (otoakustik emisyon, işitsel beyin sapı yanıtı, odyometri) ile işitme değerlendirilir
- Nazofaringoskopi: İnce bir kamera ile burun içi, geniz eti ve ses tellerinin görüntülenmesi
- Boğaz kültürü: Bakteriyel enfeksiyonların belirlenmesi için boğazdan örnek alınması
- Radyolojik görüntüleme: Gerekli durumlarda paranazal sinüs grafisi, bilgisayarlı tomografi veya manyetik rezonans görüntüleme yapılabilir
- Alerji testleri: Alerjik rinit şüphesinde deri testleri veya kan testleri
Kesin tanı ve uygun tedavi planı için mutlaka bir Kulak Burun Boğaz uzmanına başvurulmalıdır. Erken tanı, komplikasyonların önlenmesi açısından önemlidir.
Tedavi Seçenekleri
Çocuk KBB hastalıklarının tedavisi hastalığın türüne, şiddetine ve çocuğun yaşına göre planlanır. Tedavi seçenekleri tıbbi tedavi ve cerrahi tedavi olarak ikiye ayrılır.
Tıbbi Tedavi:
- Antibiyotikler: Bakteriyel enfeksiyonlarda doktor tarafından reçete edilen antibiyotikler kullanılır. Viral enfeksiyonlarda antibiyotik etkili değildir.
- Ağrı kesiciler ve ateş düşürücüler: Parasetamol veya ibuprofen gibi ilaçlar semptomları hafifletir
- Burun damlası ve spreyleri: Burun tıkanıklığını azaltmak için tuzlu su veya dekonjestan spreyler kullanılabilir
- Antihistaminikler: Alerjik durumlar için önerilir
- Kortikosteroidler: Şiddetli enflamasyon durumlarında kullanılabilir
- Kulak damlaları: Dış kulak enfeksiyonlarında etkilidir
Cerrahi Tedavi:
Bazı durumlarda cerrahi müdahale gerekebilir:
- Ventilasyon tüpü (grömmet) takılması: Tekrarlayan kulak enfeksiyonları veya sürekli sıvı birikiminde kulak zarına küçük bir tüp yerleştirilir
- Bademcik ameliyatı (tonsillektomi): Tekrarlayan bademcik iltihabı, uyku apnesi veya yutma güçlüğü durumlarında
- Geniz eti ameliyatı (adenoidektomi): Burun tıkanıklığı, horlama, tekrarlayan kulak enfeksiyonları veya sinüzit durumlarında
- Sinüs ameliyatı: Kronik sinüzit durumlarında nadiren gerekebilir
Tedavi kararı mutlaka Kulak Burun Boğaz uzmanı tarafından verilmelidir. İlaç dozları ve kullanım süreleri çocuğun yaşına ve kilosuna göre ayarlanır. Ailelerin doktor önerisi dışında ilaç kullanmaması önemlidir.
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?
Aşağıdaki durumlarda mutlaka bir Kulak Burun Boğaz uzmanına başvurulmalıdır:
- 38.5°C üzerinde ateş ve kulak ağrısı birlikte görülüyorsa
- Kulaktan sarı, yeşil veya kanlı akıntı geliyorsa
- Şiddetli boğaz ağrısı 2-3 günden uzun sürüyorsa
- Yutkunma güçlüğü varsa
- Nefes almada zorluk veya hırıltılı solunum görülüyorsa
- Horlama ve uyku sırasında nefes durmaları (apne) varsa
- Ses kısıklığı 2 haftadan uzun sürüyorsa
- Çocuk seslere tepki vermiyorsa veya işitme kaybı şüphesi varsa
- Burun tıkanıklığı kronikleşmiş ve yaşam kalitesini etkiliyorsa
- Yüzde şişlik veya ağrı varsa
- Tekrarlayan kulak veya boğaz enfeksiyonları yaşanıyorsa (yılda 6'dan fazla)
- Denge bozukluğu veya baş dönmesi varsa
- Boyunda şişlik veya kitle fark edilmişse
Erken başvuru, komplikasyonların önlenmesi ve çocuğun gelişiminin sağlıklı devam etmesi için önemlidir.
Korunma Yolları
Çocuk KBB hastalıklarından korunmak için alınabilecek önlemler:
- El hijyeni: Çocuğa ve aile bireylerine düzenli el yıkama alışkanlığı kazandırılmalı
- Aşılama: Pnömokok, influenza ve diğer önerilen aşıların zamanında yapılması
- Anne sütü: İlk 6 ay sadece anne sütü verilmesi bağışıklık sistemini güçlendirir
- Sigara dumanından uzak tutma: Pasif sigara maruziyeti mutlaka önlenmeli
- Biberon kullanımına dikkat: Yatarken biberon verilmemeli, erken dönemde biberon bırakılmalı
- Toplu yaşam alanlarında hijyen: Kreş ve okullarda hijyen kurallarına dikkat edilmeli
- Dengeli beslenme: Sebze ve meyve ağırlıklı, dengeli beslenme bağışıklığı destekler
- Yeterli uyku: Yaşa uygun düzenli uyku saatleri
- Nem kontrolü: Evde nem oranının %40-60 arasında tutulması
- Alerjenlerden korunma: Alerjisi olan çocuklarda tetikleyici faktörlerden uzak durulması
- Burun temizliği: Düzenli burun temizliği ve tuzlu su ile yıkama
- Düzenli kontroller: İşitme ve gelişim takipleri için düzenli doktor kontrolleri
Bu önlemler hastalık riskini azaltsa da tamamen ortadan kaldıramaz. Herhangi bir şüphe durumunda Kulak Burun Boğaz uzmanına başvurulmalıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Çocuğumun kulakları sık sık iltihaplanıyor, bu normal mi?
Çocuklarda kulak enfeksiyonları oldukça sıktır ve bu durum anatomik nedenlerle açıklanabilir. Çocuklarda kulağı boğaza bağlayan östaki borusu yetişkinlere göre daha kısa ve yatay konumdadır, bu da burun ve boğazdaki enfeksiyonların kolayca kulağa yayılmasına neden olur. Ayrıca çocukların bağışıklık sistemleri henüz gelişmekte olduğu için enfeksiyonlara daha yatkındırlar. Özellikle 6 ay ile 3 yaş arasındaki çocuklarda bu durum daha sık görülür. Ancak sık tekrarlayan kulak enfeksiyonları (yılda 6'dan fazla) işitme kaybına ve konuşma gelişiminde gecikmeye yol açabilir. Bu durumda mutlaka bir Kulak Burun Boğaz uzmanına başvurulmalı, gerekirse ventilasyon tüpü takılması veya geniz eti ameliyatı gibi tedavi seçenekleri değerlendirilmelidir.
Bademcik ameliyatı ne zaman gerekir ve riskleri nelerdir?
Bademcik ameliyatı (tonsillektomi) belirli durumlarda önerilir. Bunlar arasında yılda 7 veya daha fazla bademcik iltihabı geçirilmesi, iki yıl üst üste her yıl 5 veya daha fazla enfeksiyon, üç yıl üst üste her yıl 3 veya daha fazla enfeksiyon sayılabilir. Ayrıca bademciklerin aşırı büyümesi nedeniyle uyku apnesi (uyku sırasında nefes durmaları), yutma güçlüğü, konuşma bozuklukları veya diş gelişim sorunları da ameliyat endikasyonlarıdır. Ameliyat genel anestezi altında yapılır ve genellikle güvenlidir. Olası riskler arasında kanama (ameliyat sırasında veya sonrasında), enfeksiyon, anestezi komplikasyonları ve ağrı sayılabilir.
Ameliyat sonrası 10-14 gün iyileşme süreci gerekir. Karar, çocuğun yaşı, genel sağlık durumu ve hastalığın şiddeti göz önünde bulundurularak Kulak Burun Boğaz uzmanı tarafından verilmelidir.
Çocuğum gece horluyorsa ne yapmalıyım?
Çocuklarda horlama normal değildir ve mutlaka değerlendirilmelidir. Horlamanın en sık nedeni bademcik ve geniz eti büyümesidir. Geniz eti burun arkasında bulunan ve çocukluk çağında doğal olarak büyük olan bir lenf dokusudur. Aşırı büyüdüğünde burun arkasını tıkayarak ağızdan nefes almaya ve horlamaya neden olur. Horlama ile birlikte uyku sırasında nefes durmaları (apne), huzursuz uyku, gündüz aşırı uyuklama, dikkat eksikliği veya büyüme geriliği varsa bu durum daha ciddidir ve uyku apne sendromu olabilir.
Tedavi edilmediğinde kalp ve akciğer sorunlarına, davranış bozukluklarına ve gelişim geriliğine yol açabilir. Horlaması olan her çocuk mutlaka bir Kulak Burun Boğaz uzmanı tarafından muayene edilmelidir. Tanı için fizik muayene, nazofaringoskopi ve gerekirse uyku testi yapılabilir. Tedavi genellikle geniz eti ve bademcik ameliyatını içerir.
Çocuğumun işitmesinin azaldığından şüpheleniyorum, ne yapmalıyım?
İşitme kaybı çocuğun konuşma ve dil gelişimini, sosyal ilişkilerini ve akademik başarısını ciddi şekilde etkiler, bu nedenle erken tanı çok önemlidir. İşitme kaybı belirtileri yaşa göre değişir. Bebekler seslere tepki vermeyebilir, 6 aydan sonra gürültülü ortamlarda uyanmayabilir, konuşma gelişimi gecikebilir. Büyük çocuklarda televizyonun sesini yüksek açma, sık sık 'ne?' diye sorma, dikkat dağınıklığı ve okul başarısızlığı görülebilir. İşitme kaybının nedenleri arasında doğumsal faktörler, tekrarlayan kulak enfeksiyonları, orta kulakta sıvı birikimi, travma, bazı ilaçlar ve genetik nedenler sayılabilir.
Şüphe durumunda hemen bir Kulak Burun Boğaz uzmanına başvurulmalıdır. Yaşa uygun işitme testleri (otoakustik emisyon, işitsel beyin sapı yanıtı, odyometri) yapılarak işitme değerlendirilir. Tedavi nedene göre değişir; orta kulak sıvısı için ventilasyon tüpü, kalıcı işitme kaybında işitme cihazı veya koklear implant gerekebilir.
Çocuklarda burun kanaması ne zaman endişe vericidir?
Burun kanaması (epistaksis) çocuklarda oldukça sık görülür ve genellikle zararsızdır. En sık nedeni burun içindeki damarların kırılgan olması ve travmadır (burnunu karıştırma, darbe). Kuru hava, üst solunum yolu enfeksiyonları, alerjik rinit ve burun spreyi kullanımı da burun kanamasına neden olabilir. Çoğu burun kanaması 5-10 dakika içinde kendiliğinden durur. Burun kanadına 10 dakika boyunca baskı uygulamak, başı öne eğmek ve soğuk kompres yapmak yardımcı olur. Ancak bazı durumlarda doktora başvurulmalıdır: Kanamalar sık tekrarlıyorsa (haftada birkaç kez), 20 dakikadan uzun sürüyorsa, çok fazla kan kaybı varsa, kafa travması sonrası oluştuysa, kolay morarma veya diş eti kanaması gibi diğer kanama belirtileri varsa, kan sulandırıcı ilaç kullanılıyorsa veya 2 yaşından küçük bir çocukta görülüyorsa mutlaka Kulak Burun Boğaz uzmanına başvurulmalıdır.
Bazı durumlarda kanama kaynağının yakılması (koter) veya burun tamponajı gerekebilir.
