Burun Kanaması. Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi

Burun Kanaması Nedir?

Burun kanaması, tıbbi dilde epistaksis olarak adlandırılır ve burun boşluğundaki kan damarlarının yırtılması sonucu ortaya çıkan kanamadır. Burun içi zengin bir damar ağına sahiptir ve özellikle burun ön kısmında bulunan Kiesselbach bölgesi adı verilen alan, damarların yüzeye yakın olması nedeniyle kanama için en hassas bölgedir. Burun kanamaları yaşamın herhangi bir döneminde görülebilir ancak çocuklarda ve 65 yaş üzeri yetişkinlerde daha sık karşılaşılır.

Burun kanamaları iki ana gruba ayrılır: Anterior (ön) kanamalar, burun ön kısmındaki damarlardan kaynaklanır ve tüm burun kanamalarının yaklaşık %90'ını oluşturur. Posterior (arka) kanamalar ise burun arka kısmındaki büyük damarlardan kaynaklanır, daha ciddi seyredebilir ve genellikle yaşlı hastalarda görülür. Çoğu burun kanaması kendiliğinden durur veya basit önlemlerle kontrol altına alınabilir.

Belirtileri

• Bir veya her iki burun deliğinden kan gelmesi
• Burun akıntısı ile birlikte kan görülmesi
• Boğaza kan akması ve kan tadı hissetme
• Kanlı balgam veya tükürük
• Şiddetli kanamalarda baş dönmesi, halsizlik veya bayılma hissi
• Uzamış kanamalarda kalp çarpıntısı
• Soluk görünüm ve terleme (önemli kan kaybında)
• Bulantı ve kusma (yutulmuş kan nedeniyle)

Nedenleri ve Risk Faktörleri

Burun kanamasının pek çok nedeni bulunmaktadır. En sık nedenler arasında kuru hava, burun mukozasının kuruyup çatlaması, burnu karıştırma, travma ve burun çarpması yer alır. Özellikle kış aylarında kalorifer kullanımı ve düşük nem oranı, burun içi kuruluğuna yol açarak kanama riskini artırır.

Üst solunum yolu enfeksiyonları, grip, soğuk algınlığı, sinüzit ve alerjik rinit gibi durumlar burun mukozasında iltihaplanmaya ve kanama eğilimine neden olabilir. Burun septum deviasyonu (eğriliği) ve burun polipleri de tekrarlayan burun kanamalarına zemin hazırlayabilir. Aspirin, warfarin, heparin ve yeni nesil antikoagülanlar gibi kan sulandırıcı ilaçlar kanama riskini önemli ölçüde artırır.

Hipertansiyon (yüksek tansiyon), özellikle kontrol altında olmayan yüksek kan basıncı, burun kanaması için önemli bir risk faktörüdür. Karaciğer hastalıkları, böbrek yetmezliği, hemofili gibi kanama bozuklukları, trombositopeni (düşük trombosit sayısı) ve lösemi gibi kan hastalıkları da burun kanamasına yol açabilir. Ayrıca alkol kullanımı, kokain gibi uyuşturucu madde kullanımı, burun spreyleri ve dekonjestan ilaçların aşırı kullanımı da risk faktörleri arasındadır.

Tanı Yöntemleri

Burun kanamasının tanısı öncelikle detaylı bir öykü alınması ve fizik muayene ile başlar. Kulak Burun Boğaz uzmanı, kanamanın sıklığını, süresini, şiddetini ve hangi burun deliğinden geldiğini sorgular. Kullanılan ilaçlar, özellikle kan sulandırıcılar, geçirilmiş travmalar ve eşlik eden hastalıklar mutlaka değerlendirilir.

Rinoskopi veya nazal endoskopi ile burun içi detaylı olarak muayene edilir. Bu muayene kanamanın kaynağını belirlemek, septum deviasyonu, polip, tümör gibi yapısal sorunları tespit etmek için yapılır. Tekrarlayan veya şiddetli kanamalarda tam kan sayımı, pıhtılaşma testleri (PT, aPTT, INR), trombosit sayımı ve karaciğer-böbrek fonksiyon testleri gibi laboratuvar tetkikleri istenebilir.

Posterior kanamalardan şüphelenildiğinde veya kanamanın kaynağı belirlenemediğinde nazal endoskopi ile daha detaylı inceleme gerekebilir. Nadir durumlarda, altta yatan ciddi bir patolojiden şüphelenildiğinde bilgisayarlı tomografi (BT) veya manyetik rezonans görüntüleme (MR) gibi ileri görüntüleme yöntemlerine başvurulabilir.

Tedavi Seçenekleri

Burun kanamasının tedavisi, kanamanın şiddetine, kaynağına ve altta yatan nedenlere göre değişir. Hafif anterior kanamalarda ilk müdahale evde yapılabilir: Hasta oturur pozisyonda başını hafifçe öne eğmeli, burun yumuşak kısmını 10-15 dakika boyunca sıkıca bastırmalıdır. Soğuk kompres burun köküne uygulanabilir. Başın geriye yatırılması yanlış bir uygulamadır çünkü kanın yutulmasına ve bulantıya neden olur.

Kanama bu basit önlemlerle durmuyorsa veya tekrarlıyorsa Kulak Burun Boğaz uzmanına başvurulmalıdır. Hekim öncelikle burun içini lokal anestezik ve vazokonstriktör (damar daraltıcı) ilaçlarla uyuşturur ve damarları daraltır. Kanama noktası görüldüğünde kimyasal koterizasyon (gümüş nitrat ile dağlama) veya elektrokoter ile kanama durdurulabilir.

Koterizasyon yeterli olmazsa veya kanama yaygınsa anterior nazal tampon (burun tamponu) uygulanır. Özel tampon materyalleri veya vazelin sürülmüş gazlı bezler burun içine yerleştirilir ve 24-72 saat içinde çıkarılır. Posterior kanamalarda ise posterior nazal tampon gerekebilir; bu daha karmaşık bir işlemdir ve hastanede takip gerektirir.

Tekrarlayan kanamalarda altta yatan neden tedavi edilmelidir. Hipertansiyon kontrolü, kan sulandırıcı ilaç dozunun ayarlanması, burun mukozasını nemli tutacak tuzlu su spreylerinin kullanımı ve nemlendirici pomadlar önerilir. Septum deviasyonu veya polip gibi yapısal sorunlar cerrahi olarak düzeltilebilir. Çok şiddetli ve kontrol edilemeyen kanamalarda nadir olarak endovasküler embolizasyon (damarın kapatılması) veya cerrahi ligasyon (damarın bağlanması) gibi ileri tedaviler gerekebilir.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Burun kanaması aşağıdaki durumlarda mutlaka tıbbi değerlendirme gerektirir: Kanama 20 dakikadan uzun sürmesine ve baskı uygulanmasına rağmen durmuyorsa, kanama çok şiddetliyse ve hızlı kan kaybı varsa, sık tekrarlayan burun kanamaları yaşanıyorsa (haftada birkaç kez), kanama bir kaza veya travma sonrası başladıysa, baş dönmesi, bayılma hissi, göğüs ağrısı veya nefes darlığı gibi belirtiler eşlik ediyorsa derhal acil servise başvurulmalıdır.

Kan sulandırıcı ilaç kullanan hastalarda burun kanaması başladığında, 2 yaşından küçük çocuklarda burun kanaması görüldüğünde, kanamayla birlikte yüksek ateş varsa, burundan akan kanın yanında ciltte kolay morarma veya diğer bölgelerden kanamalar da varsa mutlaka doktora başvurulmalıdır. Ayrıca 65 yaş üzerindeki kişilerde, özellikle kronik hastalığı olanlarda, burun kanaması daha dikkatli değerlendirilmelidir.

Tekrarlayan burun kanamalarının altta yatan ciddi bir hastalığın belirtisi olabileceği unutulmamalıdır. Kesin tanı ve uygun tedavi planı için bir Kulak Burun Boğaz uzmanına başvurulması önemlidir.

Korunma Yolları

Burun kanamasından korunmak için bazı önlemler alınabilir. Özellikle kış aylarında ve kuru ortamlarda burun mukozasını nemli tutmak önemlidir. Oda nemlendiricileri kullanılabilir, ideal oda nemi %40-50 arasında olmalıdır. Tuzlu su (serum fizyolojik) burun spreylerinin günde 2-3 kez kullanılması burun içi nemliliğini korur.

Burnu karıştırma alışkanlığından kaçınılmalı, özellikle çocuklara bu konuda eğitim verilmelidir. Tırnaklar kısa tutulmalıdır. Burun üflerken nazik olunmalı, aşırı güçlü üfleme mukozaya zarar verebilir. Dekonjestan burun spreylerinin uzun süreli kullanımından kaçınılmalı, kullanılacaksa hekim önerisi ile 3-5 günü geçmemelidir.

Yüksek tansiyon hastalarında düzenli ilaç kullanımı ve tansiyon takibi önemlidir. Kan sulandırıcı ilaç kullananlar düzenli doktor kontrolüne gitmelidir. Aspirin veya antiinflamatuar ilaçlar gereksiz yere kullanılmamalıdır. Sigara içilmemeli, pasif sigara dumanından da kaçınılmalıdır çünkü sigara burun mukozasını kurutur ve tahriş eder.

Travmadan korunmak için kontakt sporlar yapılırken koruyucu ekipman kullanılmalıdır. Yeterli sıvı tüketimi (günde 8-10 bardak su) genel mukoza sağlığı için önemlidir. C vitamini ve K vitamini açısından dengeli beslenme, damar sağlığını destekler. Alerjik rinit gibi kronik burun hastalıkları uygun şekilde tedavi edilmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Burun kanadığında başımı geriye mi yatırmalıyım?

Hayır, bu yaygın bir yanlış uygulamadır. Burun kanadığında başınızı geriye yatırmamalısınız çünkü bu kanın boğaza akmasına, yutulmasına ve mide bulantısına neden olur. Ayrıca yuttuğunuz kan kusma yapabilir veya hava yoluna kaçarak öksürüğe yol açabilir. Doğru uygulama, oturarak başınızı hafifçe öne eğmek, burun kanatlarınızı yumuşak kısmından 10-15 dakika boyunca sıkıca bastırmak ve ağızdan nefes almaktır. Bu süre zarfında konuşmamaya, öksürmemeye ve burnunuzu çekmeye çalışmalısınız. Burun köküne soğuk kompres uygulamak da damarların daralmasına yardımcı olabilir.

Burun kanaması ciddi bir hastalığın belirtisi olabilir mi?

Çoğu burun kanaması zararsızdır ve kuru hava, burnu karıştırma veya hafif travma gibi basit nedenlerden kaynaklanır. Ancak bazı durumlarda burun kanaması altta yatan ciddi bir sağlık sorununun belirtisi olabilir. Kontrol edilemeyen yüksek tansiyon, kanama bozuklukları (hemofili, von Willebrand hastalığı), karaciğer hastalıkları, böbrek yetmezliği, lösemi gibi kan hastalıkları ve nadir olarak burun tümörleri burun kanamasına neden olabilir. Eğer burun kanamalarınız sık tekrarlıyorsa, uzun sürüyorsa, şiddetliyse, kan sulandırıcı ilaç kullanıyorsanız veya vücudunuzun başka bölgelerinde de kanama eğilimi fark ediyorsanız, mutlaka bir Kulak Burun Boğaz uzmanına başvurarak altta yatan neden araştırılmalıdır.

Burun kanamasını evde nasıl durdurabilirim?

Evde burun kanamasını durdurmak için şu adımları izleyebilirsiniz: Öncelikle sakin olun ve oturun, ayakta durmayın veya yatmayın. Başınızı hafifçe öne eğin. Başparmak ve işaret parmağınızla burun kanatlarınızın yumuşak kısmını sıkıca bastırın ve bu baskıyı 10-15 dakika boyunca sürdürün. Bu süre zarfında ağızdan nefes alın ve konuşmamaya çalışın. Burun köküne (gözlerinizin arasına) soğuk kompres veya buz torbası koyabilirsiniz. 15 dakika sonra yavaşça bırakın ve kanama durmuş mu kontrol edin. Eğer kanama devam ediyorsa işlemi tekrarlayın. Kanama durduktan sonra birkaç saat boyunca burnunuzu üflemekten, sıcak içecekler içmekten ve ağır aktivitelerden kaçının. Eğer 20 dakikadan uzun süre kanama devam ederse doktora başvurun.

Neden kış aylarında burun kanaması daha sık oluyor?

Kış aylarında burun kanaması daha sık görülür çünkü hem dış ortamdaki soğuk hava hem de kapalı mekanlarda kullanılan kalorifer sistemleri havanın nem oranını düşürür. Kuru hava, burun içindeki mukozanın kuruyup çatlamasına neden olur. Burun mukozası kuruyunca yüzeydeki küçük kan damarları korunmasız kalır ve kolayca yırtılabilir. Ayrıca kış aylarında üst solunum yolu enfeksiyonları (grip, soğuk algınlığı) daha sık görülür ve bu enfeksiyonlar burun mukozasında iltihaplanmaya yol açar. Sık burun üfleme, hapşırma ve burun akıntısı da mukozayı tahriş eder. Kış aylarında burun kanamasından korunmak için oda nemlendiricileri kullanabilir, tuzlu su burun spreylerini düzenli kullanabilir ve bol sıvı tüketebilirsiniz.

Kan sulandırıcı ilaç kullanıyorum, burun kanadığında ne yapmalıyım?

Warfarin, aspirin, heparin veya yeni nesil antikoagülanlar gibi kan sulandırıcı ilaç kullanıyorsanız, burun kanaması daha uzun sürebilir ve durması daha zor olabilir. İlk olarak standart ilk yardım uygulamasını deneyin: oturun, başınızı öne eğin ve burun kanatlarını 15-20 dakika sıkıca bastırın. Ancak kan sulandırıcı kullanıyorsanız, kanama durmasa bile mutlaka doktora başvurmalısınız. İlacınızı kendi kendinize kesmemelisiniz çünkü bu ciddi komplikasyonlara yol açabilir. Hekiminiz kanamanın ciddiyetine göre ilacınızın dozunu geçici olarak ayarlayabilir veya kanama kontrolü için tıbbi müdahale yapabilir. Kan sulandırıcı kullanıyorsanız düzenli doktor kontrollerine gitmeniz, INR gibi pıhtılaşma değerlerinizi takip ettirmeniz ve burun mukozanızı nemli tutmak için önleyici tedbirler almanız önemlidir.