Çocuk endokrinolojisi, çocuklarda hormonlar ve salgı bezleriyle ilgili sorunları değerlendiren tıp dalıdır. Bu yazı, tıp bilgisi olmayan aileler için genel bilgilendirme amacı taşır. Tanı ve tedavi önerisi yerine geçmez. Çocuğunuzla ilgili her durumda mutlaka bir hekime başvurun.

Çocuk Endokrinolojisi Uzmanı Kimdir ve Neye Bakar?

Çocuk endokrinolojisi uzmanı, önce çocuk sağlığı ve hastalıkları eğitimi alan, ardından çocuklarda hormon bozuklukları üzerine uzmanlaşan hekimdir. Hormonlar; büyüme, gelişme, ergenlik, kan şekeri, tansiyon, kemik sağlığı ve enerji dengesini etkiler. Bu nedenle uzman; boy uzaması, kilo değişimleri, ergenlik belirtileri, tiroid bezi, şeker metabolizması, böbrek üstü bezleri ve cinsiyet gelişimi ile ilgili sorunları değerlendirir. Aile hekimi ya da çocuk hekimi gerekli gördüğünde çocuğu bu uzmana yönlendirir.

Hangi Şikayetlerde Başvurulur?

Aşağıdaki durumlar çocuk endokrinolojisi değerlendirmesi gerektirebilir. Her belirti tek başına bir hastalık anlamına gelmez. Yine de bu işaretlerden biri ya da birkaçı fark edildiğinde çocuk hekimine danışmak uygun olur.

  • Çocuğun boyunun yaşıtlarından belirgin şekilde kısa ya da uzun olması
  • Yıllık boy uzamasının beklenenden az olması
  • Hızlı kilo artışı ya da açıklanamayan kilo kaybı
  • Ergenlik belirtilerinin çok erken ya da beklenen yaşta başlamaması
  • Boyunda şişlik, tiroid bezinde büyüme, halsizlik, cilt kuruluğu, çarpıntı
  • Aşırı su içme, sık idrara çıkma, kilo kaybı
  • Tekrarlayan düşük kan şekeri belirtileri, terleme, baygınlık hissi
  • Aşırı kıllanma, sivilce, adet düzensizlikleri
  • Cinsiyet gelişimiyle ilgili fark edilen durumlar
  • Kemik ağrıları, tekrarlayan kırıklar, kalsiyum ya da D vitamini bozuklukları

Muayenede Neler Yaşanır?

İlk başvuruda hekim ayrıntılı bir öykü alır. Doğum bilgileri, büyüme eğrisi, aile boy öyküsü, beslenme, uyku, ilaç kullanımı ve okul durumu gibi konular sorulabilir. Eski boy ve kilo ölçümleri ile aşı kartının getirilmesi değerlendirmeyi kolaylaştırır.

Fizik muayenede boy, kilo, baş çevresi, vücut oranları, tansiyon ve nabız ölçülür. Ergenlik evrelemesi gerektiğinde bu işlem çocuğun rahatlığı ön planda tutularak yapılır. Aileye ve çocuğa neden yapıldığı açıklanır, çocuğun onayı alınır.

Hekim gerekli görürse kan testleri, idrar testleri, el bilek grafisi yani kemik yaşı, ultrason gibi görüntülemeler isteyebilir. Bazı testler aç karnına yapılır. Hangi testin neden istendiği hekim tarafından anlatılır. Tüm sonuçlar birlikte değerlendirilir. Tanıyı yalnızca hekim koyar. İlaç ya da hormon tedavisi gerekip gerekmediğine de hekim karar verir.

Hangi Hastalıklarla İlgilenir ve Ne Zaman Vakit Kaybetmeden Hekime Başvurulmalı?

Çocuk endokrinolojisi uzmanının izlediği başlıca durumlar şunlardır:

  • Büyüme geriliği, boy kısalığı ya da boy uzunluğu
  • Büyüme hormonu ve hipofiz bezi sorunları
  • Tiroid bezi hastalıkları, hipotiroidi, hipertiroidi, guatr
  • Erken ergenlik ve gecikmiş ergenlik
  • Diyabet ve kan şekeri düzenlenmesiyle ilgili sorunlar
  • Obezite ve insülin direnci
  • Böbrek üstü bezi hastalıkları
  • Cinsiyet gelişim bozuklukları
  • Kemik ve kalsiyum metabolizması bozuklukları
  • Hipoglisemi yani düşük kan şekeri
  • Adet düzensizlikleri ve polikistik over sendromu

Aşağıdaki uyarı işaretlerinde vakit kaybetmeden bir çocuk hekimine ya da çocuk endokrinolojisi uzmanına başvurulmalıdır:

  • Bilinç bulanıklığı, bayılma, havale ya da aşırı uyku hali
  • Nefes darlığı, göğüs ağrısı, şiddetli karın ağrısı
  • Aşırı su içme, sık idrara çıkma ve hızlı kilo kaybının birlikte olması
  • Kusma, hızlı nefes alıp verme, ağızda meyve kokusuna benzer koku
  • Ergenlik belirtileriyle birlikte baş ağrısı, görme bozukluğu, kusma
  • Cinsiyet gelişiminde belirsizlik ya da ani değişiklik
  • Çok kısa sürede aşırı kilo kaybı ya da aşırı kilo alımı
  • Tiroid bezinde hızla büyüyen şişlik, yutma ya da nefes alma zorluğu

Çocuğumun boyu yaşıtlarından kısa, ne zaman çocuk endokrinolojisine gitmeliyim?

Boy kısalığı her zaman bir hastalık anlamına gelmez. Aile boyu, doğum haftası, beslenme ve genel sağlık durumu boyu etkileyebilir. Yine de çocuğunuzun boyu yaşıtlarına göre belirgin şekilde gerideyse, yıllık uzama hızı yavaşladıysa ya da büyüme eğrisinde gerileme fark edildiyse çocuk hekimine başvurun. Hekim büyüme eğrisini değerlendirir, gerekli görürse çocuk endokrinolojisine yönlendirir.

Erken ergenlik belirtileri nelerdir, ne yapmalıyım?

Kızlarda meme gelişimi, erkeklerde testis hacminde artış, genital bölgede kıllanma, ter kokusu, sivilce ve hızlı boy uzaması gibi belirtiler beklenenden erken yaşta ortaya çıkabilir. Bu belirtilerin bir kısmı normal gelişimin parçası olabilir, ancak değerlendirilmesi gerekir. Ailelerin gözlemlerini not etmesi ve çocuk hekimine başvurması uygun olur. Hekim muayene ve gerekli tetkiklerle durumu değerlendirir, gerekirse çocuk endokrinolojisi uzmanına yönlendirir.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır. Tanı, tedavi ve ilaç kullanımı konularında mutlaka bir hekime danışın.