Çocuk Endokrinolojisi Nedir, Uzmanı Neye Bakar?

Çocuk endokrinolojisi uzmanı, yeni doğan döneminden ergenliğin sonuna kadar olan süreçte, çocukların hormon sistemiyle ilgili hastalıklarının tanı ve tedavisiyle ilgilenen hekimdir. Bu alan, vücudumuzdaki iç salgı bezlerinin (hipofiz, tiroit, pankreas, böbrek üstü bezleri, yumurtalıklar ya da testisler) çalışma düzenini ve bu bezlerden salgılanan hormonların yol açtığı sorunları kapsar. Ebeveynler çoğu zaman bu uzmanlığa, çocuk hekimi ya da aile hekiminin yönlendirmesiyle başvurur. Başlıca ilgi alanları arasında büyüme geriliği, aşırı boy kısalığı ya da uzunluğu, erken ya da gecikmiş ergenlik bulguları, tiroid bezi hastalıkları, kemik gelişimi, kilo kontrolü bozuklukları ve kan şekeri düzensizlikleri (diyabet) yer alır. Bunlara ek olarak cinsiyet gelişim bozuklukları, doğuştan gelen metabolizma hataları ve kalsiyum-fosfor dengesine ait hastalıklar da bu uzmanlığın değerlendirme alanındadır. Çocuk endokrinoloğu, çocuğun mevcut durumunu yaşına uygun büyüme eğrileri ve tetkiklerle değerlendirir, aileye süreç hakkında açıklayıcı bilgi verir.

Hangi Şikayetlerde Bu Uzmana Başvurulur?

Bazı belirtiler, hormonal bir dengesizliğin habercisi olabilir. Bu durumları fark ettiğinizde bir çocuk endokrinolojisi hekiminden görüş almak, erken tanı ve yönlendirme açısından değerlidir. Aşağıdaki durumlardan birini ya da birkaçını gözlemliyorsanız randevu almayı düşünebilirsiniz:

  • Çocuğunuzun yaşıtlarına göre belirgin olarak daha kısa ya da daha uzun olması, büyüme hızında yavaşlama gözlenmesi.
  • Kız çocuklarında 8 yaşından, erkek çocuklarında 9 yaşından önce meme büyümesi, genital bölgede kıllanma ya da seste kalınlaşma gibi ergenlik bulgularının başlaması (erken ergenlik şüphesi).
  • 13-14 yaşına gelmesine rağmen çocukta hala hiçbir ergenlik bulgusunun başlamamış olması (gecikmiş ergenlik).
  • Aşırı ve sebepsiz kilo artışı veya çok zor kilo alımı, boyunda veya koltuk altında koyu renkli, kadifemsi cilt görünümü.
  • Ağız kuruluğu, çok su içme, gündüz ve gece sık idrara çıkma, gece altını ıslatmaya yeniden başlama ve istemsiz kilo kaybı.
  • Soğuğa tahammülsüzlük, halsizlik, kabızlık veya tam tersine aşırı terleme, ellerde titreme, çarpıntı ve sinirlilik hali.
  • Boyunda şişlik ya da guatr olarak bilinen tiroid bezi büyümesi fark edilmesi.
  • Dış genital yapıda belirsizlik ya da doğuştan gelen farklı gelişimsel görünümler.

Muayenede Ne Yapılır, Nasıl Hazırlıklı Olmalısınız?

Çocuk endokrinolojisi muayenesi öncelikle sakin ve ayrıntılı bir dinleme ile başlar. Hekim, çocuğun doğum hikayesini, doğum kilosunu, beslenme düzenini, ebeveynlerin boylarını ve ailede erken ya da geç ergenlik, şeker hastalığı gibi durumlar olup olmadığını sorar. Ardından çocuğun kilosu, boyu ve gerekiyorsa oturma yüksekliği ölçülür. Önceki yıllara ait büyüme ölçümleri varsa bunları yanınızda götürmeniz, çocuğun büyüme eğrisinin yorumlanmasına büyük katkı sağlar.

Fizik muayene sırasında çocuğun el ve kol kemiklerini içeren bir sol el-bilek grafisi (kemik yaşı filmi) genellikle ilk başvuru anında istenir. Bu görüntüleme, çocuğun takvim yaşı ile kemik gelişiminin ne kadar uyumlu olduğunu gösterir. Hekim ihtiyaç duyarsa boyun ultrasonu, kan testleri ya da uyarı testleri planlayabilir. Kan alınması gereken durumlar çocuğun yaşına uygun şekilde açlık ya da tokluğa göre planlanacağı için randevu öncesinde bu konuda ayrıca bilgilendirilirsiniz. Tüm bu süreç, çocuğun kendini güvende hissedeceği bir ortamda yürütülür ve sonuçlar aileyle paylaşılır.

Ne Zaman Vakit Kaybetmeden Hekime Başvurulmalı?

Bazı belirtiler acil müdahale gerektirebilecek hormonal dengesizliklere işaret edebilir. Aşağıdaki uyarı işaretlerini fark ettiğinizde en yakın sağlık kuruluşuna başvurmanız ya da hekiminize hızlıca ulaşmanız önemlidir:

  • Ani ve şiddetli susuzluk hissi ile birlikte görülen aşırı idrar çıkışı, ağızda kuruluk ve buna eşlik eden hızlı kilo kaybı, bulantı, kusma ya da karın ağrısı.
  • Çocuğun bilinç bulanıklığı yaşaması, uykuya meyilli olması ve uyandırılamaması.
  • Özellikle yeni doğan döneminde olmak üzere, bebeğin emmek istememesi, sürekli uyuması ve havale geçirmesi.
  • Çok hızlı ilerleyen ve kısa süre içinde ses kalınlaşması, sivilce artışı gibi belirtilerle kendini gösteren erken ergenlik bulguları.
  • İdrar yaparken zorlanma ya da hiç idrar yapamama ile birlikte cinsel organ çevresinde ani renk değişikliği ya da hassasiyet.

Çocuğum yaşıtlarından kısa, bu durum kesin bir hastalık belirtisi midir?

Boy kısalığı her zaman bir hastalık olduğu anlamına gelmez. Çocukların büyüme özellikleri büyük ölçüde aileden gelen genetik yapıya ve beslenme durumuna bağlıdır. Aile boylarına göre hesaplanan hedef boy ile uyumlu olmak kaydıyla, birçok sağlıklı çocuk toplumun alt sınırlarında boy uzunluğuna sahip olabilir. Burada asıl önemli olan, çocuğun büyüme hızıdır. Büyüme hızı normal sınırlardaysa ve hekiminiz başka bir sorundan şüphelenmiyorsa durum yapısal olabilir. Kesin değerlendirme için büyüme eğrileri incelenmeli ve hekim tarafından kemik yaşı değerlendirilmelidir.

Erken ergenlik korkutucu bir durum mudur ve tedavisi var mıdır?

Erken ergenlik terimi, çocuğun bedeninin beklenenden önce erişkin tipi özellikler kazanmaya başlamasını ifade eder. Bu durum, altında yatan sebebe bağlı olarak farklı şekillerde yönetilebilir. Erken ergenliğin hızlı ilerleyen türleri, kemik gelişimini hızlandırarak çocuğun nihai erişkin boyunun beklenenden kısa kalmasına yol açabilir. Hekiminiz gerekli tetkikleri yaptıktan sonra bu süreci durdurmaya yönelik bir yaklaşım planı olup olmadığını sizinle paylaşacaktır. Endişelenmeniz normaldir ancak bu durum kontrollü biçimde takip edilebilir ve yönetilebilir. Süreci mutlaka bir çocuk endokrinolojisi uzmanıyla birlikte yürütmeniz gerekir.