Astıma ne iyi gelir?

Astım hastalarının çoğu krizlerinin şiddetine göre solunum aletleri taşırlar. Panik olduklarında ve nefes alamadıklarını hissetmeleri durumunda  (Aslında nefes verememektedirler) Panik olduklarında ve nefes alamadıklarında taşıdıkları solunum aleti hava yolunu açmak üzere acil durum ilaçlarını sorunlu olan bölgeye taşır. Bu durum astımlı hastalar için o kadar önemli bir müdahaledir ki sadece nefes almak için değil nefes alabilecek gibi hissetmeye ya da nefes alamayacak gibi hissetmenin stresi ile başa çıkabilmek için de bu aletleri yanlarından ayırmazlar.  

Astım Nedir?

Bu yazıyı kaleme almaya başladığımızda astımdan bahsetmenin çok zor olacağı kanaatindeydik.  Bunu hemen fark ettik çünkü bu hastalığa sahip pek çok kişi var ve herkes astım hakkında en azından birkaç şey bilir bu yüzden astımın gerçekten ne olduğunu anlatmak kolay olmayacak. O halde gelin en baştan başlayalım akciğerlerden. Akciğerlerin neye benzediklerinden ve ne işe yaradıklarından bahsederek konuya girmiş olalım. Hayalimizde şöyle canlandırabiliriz, kocaman bir soluk borusu ve bu borunun sağa ve sola ayrılan dalları yani bronşları vardır. Bildiğiniz gibi. Bronşlar akciğerlerin iki ana gövdesidir buradan bir ağacın dalları gibi kolları ayrılmaya devam ederler ve giderek küçülürler sayısız seviye vardır. Nefes alışımız yani havayı teneffüs etme işlemimiz aynı bir elektrik süpürgesinin havayı çekişine benzer, bu boruların hepsi süpürgeye bağlıdır, soluk borusu da süpürgenin ucundaki ana hortum gibidir. Süpürgenin ucunu ufak borulara ayrıştırdığımızı hayal edin. Nefes aldığımızda oksijen akciğerlerimize gider oksijen O2 simgesi ile belirtilir yani 2 oksijen. Nefes verdiğimizde ise karbondioksit veririz. Karbondioksitin sembolü de CO2 dir. (Yani bir karbon ve iki oksijen) Astım kısıtlayıcı bir hastalık olarak sınıflandırılır. İçimize çektiğimiz hava, çıkış yolu tıkalı olduğu için karbondioksit olarak üflenemez , bu olay ve tam olarak nerede gerçekleştiği daha teknik bir konu olup bu şimdilik genel konumuz içinde yer almamaktadır.  Şimdilik sadece hava yolu olarak bilinen bu borulara bakıyoruz. Bu borulardan herhangi birinden bir kesit aldığımızda ve borunun yukarısından yani enine kesitinden baktığımızda yuvarlak bir kesit görürüz. Borunun çeperi bir yuvarlak şeklindedir. Bu yuvarlak kesitli boru bir ağız bulundurur bu ağızın tam ortasında ise bir lümen bulunur. Lümen herhangi bir tüp şeklindeki organın ortasına verilen isimdir. Hava işte buradan geçer, hava yolunun duvarlarında bağ dokusu salgı bezleri ve başka şeyler bulunur ama burada sadece düz kas katmanından bahsetmek istiyoruz. Bu bir kas olduğuna göre bir kuvveti ve etrafındaki şeylerin şeklini değiştirebilme kudreti vardır. Astım hastalığında düz kaslar bu hava yolunu sıkıştırıp daraltır. Astım krizi geçiren birinde hava yolu yani lümen daralacaktır.  Astım krizi sırasında lümenin etrafındaki düz kas sert bir şekilde kasılmakta ve lümeni sıkıştırmaktadır. Bu yetmiyormuş gibi vücudumuz iltihaplandığında sıvı salgılar, yani genellikle açık ve kuru olması gereken lümende fazladan sıvı olur. Hava yolu halihazırda daralmıştır, küçülmüştür.  Halihazırda küçülmüş olan hava yolunun üstüne üstlük bir de mukoza ve sıvılarla dolması astımın hava yollarında nasıl bir duruma yol açtığının göstergesidir. Bu olay aynı zamanda diğer tüm borularda alt kısımlarda da meydana gelir bu yüzden hava güçlükle ilerler. Bunu yine bir elektrikli süpürge benzetmesiyle düşünelim. Bu makinenin havayı içine çeken yüksek bir gücü var, ancak havayı dışarı üflerken pasif bir konuma düşüyor yani havayı dışarı iten bir kuvvet mevcut değil, yani borulardaki tıkanma havayı çekmeyi güçleştirir. Hava daha dar borulardan Pasif bir şekilde çıkmak zorundadır Bu da nefes vermeyi güçleştirir. Dolayısıyla bu duruma kısaca astım rahatsızlığı adını veriyoruz.

Astım Neden Olur?

Hava yollarınız neden durup dururken böyle sıkışır? Vücudumuz buna neden izin verir? Neler bu durumu tetikler?  Bu sorulara karşı verilecek olan ilk cevap, sigara içmek. Sigara içmek astımı tetikleyen unsurların başında gelir. Sadece kişinin sigara içmesi değil, başkasının içtiği sigaranın bile dumanı astımı tetikleyen unsurlardandır. Astımlı çocuklar evlerinde ebeveynlerinin sigara içip gelmelerinden bile bu tetikleyici unsurdan zarar görebilirler. Çünkü Duman partikülleri akciğerlere yabancı milyonlarca küçük zerreden oluşur akciğerlere girmeleri halinde astım krizi başlayabilir. Ayrıca çevremizde bir sürü makinenin olduğu bir çağda yaşıyoruz.  Örnek olarak araba egzozundan çıkan gazlar da astımı tetikleyen ve astıma neden olan sebeplerdendir. Fiziksel aktiviteler, toz ve genel olarak şehirdeki hava kirliliği Astımı tetikleyen bir başka unsur olabilir. İşleri sebebiyle asbest veya benzeri şeylere maruz kalanlar astım krizi yaşayabilir. Çeşitli kimyasallar ve de özellikle boyalar ve türevleri de astımı tetikleyebilir ve astıma neden olabilirler. Astımı tetikleyen unsurlar herkes için farklı olabilir astımlı kişiler aynı şeylere aynı tepkiyi vermeyebilir. Örneğin yemek bazı insanlarda astım krizini tetikleyebilir bu kişilerin yemeğe veya bira ya da şaraptaki bir maddeye alerjisi olabilir. Bir başka yaygın tetikleyici de strestir. Bedenimiz strese çeşitli şekillerde tepki verir. Stres iltihaplanmayı artırabilir. Aslında astım da özünde iltihap ile alakalı bir durumdur.  Hepimizin büyük ihtimalle kullanmış olduğu bir ilaç yetişkin astım hastalarının %30 unda krizi tetikleyebilir. Bu ilaç Aspirin, baş ağrınıza iyi gelir, ancak bazen astımı alevlendirir. Son olarak yetişkinlerden tamamen farklı varlıklar olan bebeklerde reflü hastalığı yani midelerindeki asitlerin yemek borusuna çıkması durumu görülebilir, bedenleri çok küçük olduğu için sistemleri çok yakındır, asitler yemek borusuna gittiği gibi soluk borusuna da kaçabilir. Yani reflü bebeklerde astım krizine sebep olabilir. Yukarıda belirtmiş olduğumuz gibi tetikleyiciler neredeyse hayatın her köşesine yayılmıştır. Belki de bu yüzden bu kadar çok insanın astımı vardır ve hastalık hepsinde farklı gözükmektedir.

Astım Tanısı Nasıl Olur? 

Astım hakkındaki klinik tıbbi gözlemlerimize geri dönersek, eğer astımlı birisinin nefes alıp verişini stetoskopla dinlerseniz ne duyarsanız? Doktorunuz stetoskop ile akciğerlerinizi dinleyecektir. Akciğerleri dinleyecek daha önce yazdığımız gibi buralarda da sıvı bulunmaktadır. Yani düz kaslar büzüşür bir yandan da bedenimizin iltihaplanma ile başa çıkma yöntemi olarak bu borulara sıvı ve mukoza salgılanır. Pekala hava ve sıvı birlikte neyi oluştururlar? Hava baloncuklarını. Bu oluşan hava baloncukları patlayıp yeniden oluştukça ve biz onlarla nefes almaya çalıştıkça hırıltı dediğimiz frekanslı bir Ses duyarız. Hırıltı astım gibi tıkayıcı hastalıkların belirgin bir özelliğidir. Hırıltı ince bir ıslık sesine benzer. Astım hastası nefes verirken akciğerlerin bulunduğu bölgede bu oldukça yüksek perdeden sesi duyarız.  Akciğerlerimizin bulunduğu sistemi hayali bir çizgi ile ikiye bölersek, üst hava yolu ve alt hava yolu olarak ikiye ayırmış oluruz. Aşağıda bulunan küçük, alt hava yoluna ait bir semptomdur hırıltı sesi. Hırıltı nefes verme sırasında meydana gelmektedir. Eğer nefes alımı sırasında ses duyuluyorsa bu genellikle yabancı bir nesne veya üst hava yolunu tıkayan başka bir şey kaynaklıdır. Aslında bu duruma hastalık çok ileri seviyede ve hasta nefessizlikten ölmek üzere değilse rastlanmaz. Yani aslında nefes almakla ilgili bir sorun yoktur. Sıkıntı nefes vermektedir ve hırıltıyı da bu esnada duyarız. Zira elektrik süpürgesinde olduğu gibi hava rahatlıkla çekilmektedir ancak pasif bir şekilde nefes verirken sıkışma problem yaratır. Unutmayın; astım hırıltılı küçük hava yolu rahatsızlığıdır.  Nefes vermek te nefes almak kadar önemlidir. İkisinden birini yapmamak korkutucu bir düşünce! Astımlı kişi nefes darlığından şikâyet edecektir, nefes darlığı bu semptomu belirtmek için sıklıkla kullanılan bir tabirdir. Nefes alamıyorum, nefes nefeseyim diye yakınanları sıklıkla işitirsiniz. Bu konuyu tam olarak bilmediklerinden söyledikleri sözlerdir.  Astımda sorunlu olan, nefes almak değil alınan nefesin verilememesi sebebiyle kriz geçirilmesidir.  

Astımla ilişkili Hastalıklar Nelerdir?

Astımın başka hastalıklarla da ilişkili olduğu gözlemlenmiştir. Bunlardan birisi egzamadır. Egzama bir deri hastalığıdır ve deride yanan aşırı kuru yerler bulunur. Kırmızı ya da kabuksu olabilen bir deri hastalığıdır. Astımla ilişkili olabileceği ilk bakışta pek düşünülmeyecek olan bu deri hastalığı astımla ilişkilendirilmiştir. Bir diğer ilişkili hastalıkta alerjidir. Alerjik rinit ismiyle de bilinir. Özellikle Burunla ilgili bir sorundur. Rinit, zaten buruna ait demektir. Ama çoğu insan bu durumu sadece alerji olarak bilir. Bir sebepten bu üç hastalık (astım, egzama ve alerjikrinit) sıkı dosttur  Bu hastalıklardan birine sahip olan kişi diğer ikisine de yatkındır. Bu hastalıkların birbiri ile ilişkili olmasının nedenleri halen bilinmemektedir. Bu ilişkinin kaynağı hala araştırılıyor ama varlığı kesin. Özellikle de çocuklarda astımı Böylelikle oldukça kısa bir şekilde özetledikten sonra tespitinin yapılması için uzman bir hekim tarafından stetoskop ile akciğerlerin dinlenmesi sonucunda hırıltı duyulması şeklinde tespit edilebileceğini söyleyebiliriz. Çok ama çok kısa bir özetleme yapmamız gerekirse; Astımı alt hava yolu sıkışması diye nitelendirebiliriz.  Hatırlamamız gerekenler hava yolu sıkışması küçük solunum yolunda nefes darlığına sebep olur ve stetoskopla dinlendiğinde hırıltı gibi duyulur. Aman dikkat! Her hastalığa karşı olduğu gibi astıma karşı da dikkatli olalım. Özellikle bir daha belirtmek istiyoruz ki Sigara astımı tetikleyen en önemli faktörlerden biridir. Sağlıkla Kalın.

Astım, Egzama ve Diğer Alerjik Hastalıklar Alanında Uzman Doktorlar

Astım, Egzama ve Diğer Alerjik Hastalıklar tedavisi için uzman doktorları inceleyin ve randevu alın.

Doktorları Görüntüle →